Wyrażenia czasu: i går, om en uke, for ... siden
Małe słowa jak om, i, for … siden, da i når mówią, kiedy coś się dzieje. Łatwo je pomylić, a używasz ich codziennie – w pracy, u lekarza i gdy umawiasz się ze znajomymi.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: om = do przodu w czasie (om en uke – za tydzień), for … siden = wstecz (for en uke siden – tydzień temu), i = jak długo (i to år – przez dwa lata). Da to jeden raz w przeszłości, når – teraz, przyszłość i coś, co się powtarza.
O co tu chodzi?
Określenia czasu to małe słowa i stałe zwroty, które mówią, kiedy coś się dzieje: wczoraj, za tydzień, dwa lata temu, w poniedziałek. Bez nich nie umówisz wizyty, nie opowiesz o przeszłości ani nie zaplanujesz weekendu.
Norweski używa kilku krótkich słów, które znaczą różne rzeczy. «Om» wskazuje w przyszłość: «Bussen kommer om fem minutter» (autobus przyjedzie za pięć minut). «For … siden» wskazuje wstecz: «Jeg kom til Norge for tre år siden» (przyjechałem do Norwegii trzy lata temu). A «i» mówi, jak długo: «Jeg har bodd her i tre år» (mieszkam tu od trzech lat). Do tego dwa słowa na «kiedy»: «da» o jednym razie w przeszłości («Da jeg var liten …», kiedy byłem mały), a «når» o teraźniejszości, przyszłości i rzeczach powtarzalnych («Når jeg kommer hjem …»).
Polakowi łatwo pomylić «om» z «o», a «om fem minutter» to «za pięć minut». «For … siden» pasuje do polskiego «temu», tylko otacza określenie z dwóch stron. Uważaj też na «od trzech lat»: po norwesku to «i tre år» z perfektum, nie «fra tre år». Tych zwrotów użyjesz codziennie: u lekarza («Kan du komme om en uke?», możesz przyjść za tydzień?), w pracy i przy umawianiu się ze znajomymi.
Zasady
- Dni wokół dziś: i forgårs (przedwczoraj) – i går – i dag – i morgen – i overmorgen (pojutrze).
- Pory dnia: i morges (dziś rano, już minęło), i formiddag, i ettermiddag, i kveld (dziś wieczorem), i natt. I morgen tidlig = jutro rano.
- Tygodnie i lata: forrige uke (w zeszłym tygodniu) – denne uka – neste uke; i fjor (w zeszłym roku) – i år – neste år.
- om + czas = za: Bussen kommer om fem minutter. Vi flytter om et år.
- for … siden = temu: Jeg kom til Norge for tre år siden.
- i + czas = przez ile: Jeg har bodd her i tre år. Vi var i Spania i to uker.
- på mandag = jeden konkretny poniedziałek (najbliższy albo ostatni): Vi ses på mandag.
- om mandagen / på mandager = w każdy poniedziałek: Om mandagen trener jeg. Butikken er stengt på søndager. Tak samo om sommeren, om morgenen.
- lenge czy lang tid? Oba znaczą „długo”: Jeg har ventet lenge. Det tar lang tid. Vi har ikke sett hverandre på lenge.
- da = raz w przeszłości: Da jeg kom til Norge, kunne jeg ikke norsk. når = teraz, przyszłość albo za każdym razem: Når jeg kommer hjem, ringer jeg deg.
- før i etter: før jobb, etter middag – ale z czasownikiem: før jeg spiser, etter at jeg har spist.
Typowy błąd Polaków: polskie „kiedy” tłumaczone zawsze jako når. O jednym zdarzeniu w przeszłości mówimy da: Da jeg var liten… (Kiedy byłem mały…).
Przykłady
- Bussen til Lillehammer går om ti minutter.Autobus do Lillehammer odjeżdża za dziesięć minut.
- Vi kom til Norge for fem år siden.Przyjechaliśmy do Norwegii pięć lat temu.
- Mariusz har jobbet på sykehjemmet i to år.Mariusz pracuje w domu opieki od dwóch lat.
- På fredag kjører vi til hytta i Valdres.W piątek jedziemy do domku w Valdres.
- Om søndagen går familien på tur i Nordmarka.W niedziele rodzina chodzi na wycieczki do Nordmarki.
- Da jeg var liten, bodde jeg i Kaunas.Kiedy byłem mały, mieszkałem w Kownie.
- Når det snør, tar jeg trikken til jobb.Kiedy pada śnieg, jeżdżę do pracy tramwajem.
- I forgårs var det fullt på legevakta, så jeg ventet lenge.Przedwczoraj na pogotowiu było pełno, więc długo czekałem.