Czas przeszły (preteritum)
Preteritum używasz, mówiąc o tym, co wydarzyło się w konkretnym momencie w przeszłości.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Przeszłość to wszystko, co już się wydarzyło: wczoraj, w zeszłym roku, gdy byłeś dzieckiem. Gdy opowiadasz o weekendzie albo o życiu przed Norwegią, potrzebujesz formy czasownika, która pokazuje, że czynność jest zakończona.
Norweski ma dwie popularne formy przeszłe. Preteritum to czas przeszły prosty, używasz go, gdy mówisz, kiedy coś się stało: «Jeg jobbet i går» (pracowałem wczoraj), «Vi spiste pizza på lørdag» (w sobotę jedliśmy pizzę). Perfektum, «har jobbet», stosuje się, gdy dokładny moment nie jest ważny, to temat osobnej lekcji. Większość czasowników dostaje końcówkę -et lub -te, ale kilka ważnych zmienia samogłoskę: «gå, gikk» (iść, szedłem), «være, var» (być, byłem).
Po polsku masz jeden czas przeszły, za to zmieniasz końcówki: byłem, byłaś, byliśmy. Po norwesku jest odwrotnie, dwie formy przeszłe, ale żadnych końcówek osobowych ani rodzaju: «jeg var, du var, vi var». Nie ma też aspektu (robiłem/zrobiłem), więc nie musisz się nim martwić. Preteritum przyda ci się w każdy poniedziałek, gdy koledzy zapytają «Hva gjorde du i helgen?» (co robiłeś w weekend?).
Zasady
- Grupa 1 (-et): å jobbe → jobbet (pracował).
- Grupa 2 (-te): å spise → spiste (jadł).
- Grupy 3–4 (-de, -dde): å prøve → prøvde (próbował), å bo → bodde (mieszkał).
- Czasowniki mocne zmieniają samogłoskę i trzeba się ich nauczyć: å gå → gikk, å være → var, å ha → hadde.
- Forma jest taka sama dla wszystkich osób i rodzajów – nie ma „robiłem/robiłam”.
Przykłady
- I går jobbet jeg til klokka fem.Wczoraj pracowałem do piątej.
- Vi bodde i Bergen i to år.Mieszkaliśmy w Bergen przez dwa lata.
- Hun gikk til butikken.Poszła do sklepu.
- Forrige uke var jeg hos legen med sønnen min.W zeszłym tygodniu byłem z synem u lekarza.
- Vi spiste middag og så på TV.Zjedliśmy obiad i oglądaliśmy telewizję.
- Toget var forsinket, så jeg kom for sent på jobb.Pociąg miał opóźnienie, więc spóźniłem się do pracy.
- I sommer leide vi ei hytte i Lofoten.Tego lata wynajęliśmy domek na Lofotach.
- Maria sendte søknaden til NAV i går kveld.Maria wysłała wczoraj wieczorem wniosek do NAV.