Pisownia: podwójne spółgłoski i wielkie litery
Norweski pisze się prawie tak, jak się wymawia, ale kilka zasad trzeba znać. Najważniejsze dotyczą podwójnych spółgłosek i wielkich liter.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: po krótkiej samogłosce podwójna spółgłoska (takk, glass), ale nigdy podwójne m na końcu słowa (rom, hjem). Dni, miesiące i narodowości piszemy małą literą.
O co tu chodzi?
Ortografia to pisanie słów tak, jak powinny wyglądać. Ma znaczenie, gdy piszesz podanie o pracę, wiadomość do przedszkola albo rozwiązujesz test. Drobne błędy nie sprawią, że tekst będzie niezrozumiały, ale osłabią wrażenie.
Dobra wiadomość: norweski pisze się prawie tak, jak się wymawia. Najważniejsza zasada dotyczy długości samogłoski: po krótkiej samogłosce często piszesz podwójną spółgłoskę, po długiej, jedną. «Takk» (dziękuję) ma krótkie a, «tak» (dach), długie. «Katt» (kot) ma krótkie a, «mat» (jedzenie), długie. Druga ważna zasada dotyczy wielkich liter: dni, miesiące i narodowości piszemy małą literą: «mandag», «januar», «norsk».
Z małymi literami Polak nie ma problemu, po polsku też piszesz poniedziałek, styczeń, polski. Za to wyjątek: po polsku Polak to wielka litera, a po norwesku «en polakk», mała! Nowością jest długość samogłosek, bo w polskim samogłoski są zawsze tej samej długości. Warto ćwiczyć słuch, bo «tak» i «takk» to zupełnie różne słowa, i lepsza pisownia od razu poprawi też twoją wymowę.
Zasady
- Po krótkiej samogłosce spółgłoskę się podwaja: takk (dzięki), glass (szklanka), katt (kot), hopp (skok), full (pełny).
- Po długiej samogłosce jest tylko jedna: tak (dach), mat (jedzenie), bok (książka), hus (dom).
- Słowa zakończone na m mają tylko jedno m: rom (pokój), hjem (dom), lam, dum (głupi), fram. Gdy dojdzie końcówka, wraca podwójne m: rommet, hjemme, dumme.
- Niektóre krótkie słówka mają jedną spółgłoskę mimo krótkiej samogłoski: han, hun, den, men, til, vil, skal.
- Gdy czasownik dostaje -te w czasie przeszłym, jedna spółgłoska znika: spille – spilte, kjenne – kjente, begynne – begynte.
- Mała litera: dni i miesiące (mandag, januar), święta (jul, påske), języki i narodowości (norsk, spansk, en polakk).
- Wielka litera: imiona, miejsca i kraje (Kari, Bergen, Norge, Polen) oraz pierwsze słowo zdania.
- hjem czy hjemme? hjem = ruch (Jeg går hjem – idę do domu), hjemme = miejsce (Jeg er hjemme – jestem w domu).
- og czy å? og łączy (brød og ost – chleb i ser), å stoi przed bezokolicznikiem (å spise). Wymawia się je tak samo.
- Słowa złożone pisze się łącznie: hyttetur (wyjazd do domku), barnehage, røykfritt (strefa bez dymu). „Røyk fritt” znaczy „pal śmiało”!
Typowy błąd Polaków: po polsku Polak piszemy wielką literą, więc wiele osób pisze en Polakk. Po norwesku osoba też ma małą literę: en polakk, en nordmann.
Przykłady
- Takk for at du hjalp meg med flyttingen!Dzięki, że pomogłeś mi przy przeprowadzce!
- Rommet mitt i kollektivet er lite, men lyst.Mój pokój we wspólnym mieszkaniu jest mały, ale jasny.
- Jeg er hjemme i kveld, men i morgen reiser jeg hjem til Polen.Dziś wieczorem jestem w domu, ale jutro jadę do domu, do Polski.
- Agnieszka er polsk, men hun snakker veldig godt norsk.Agnieszka jest Polką, ale mówi bardzo dobrze po norwesku.
- Vi planlegger en hyttetur til Hemsedal i påsken.Planujemy wyjazd do domku w Hemsedal na Wielkanoc.
- Kurset begynner mandag 5. januar.Kurs zaczyna się w poniedziałek 5 stycznia.
- Hun spilte fotball da hun bodde i Stavanger.Grała w piłkę nożną, kiedy mieszkała w Stavanger.
- Glasset falt i gulvet, men det gikk ikke i stykker.Szklanka spadła na podłogę, ale się nie stłukła.