Czasowniki modalne
Czasowniki modalne wyrażają umiejętność, chęć, obowiązek i pozwolenie. Po nich stoi bezokolicznik bez å.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Czasowniki modalne to małe czasowniki pomocnicze, które pokazują twoje nastawienie do czynności: czy możesz, chcesz, musisz, czy planujesz to zrobić? Same nie nazywają czynności, tylko dodają jej odcień: umiejętność, chęć, obowiązek, plan albo pozwolenie.
Po norwesku najpierw stoi czasownik modalny, a potem zwykły czasownik w bezokoliczniku, bez «å»: «Jeg kan svømme» (umiem pływać), «Du må jobbe i morgen» (musisz jutro pracować), «Vi skal flytte til Bergen» (przeprowadzamy się do Bergen). Jest ich tylko pięć-sześć, ale należą do najczęstszych słów w języku.
Po polsku też mówisz «mogę iść», «muszę pracować», bezokolicznik po czasowniku modalnym, więc konstrukcja jest znajoma. Różnica: norweski czasownik się nie odmienia («jeg kan, du kan, vi kan»), a «kan» obejmuje i «mogę», i «umiem». Uważaj na «skal», to nie «powinienem», tylko plan: «Jeg skal på jobb» = idę (zaraz) do pracy. Te słowa przydadzą się u lekarza («Må jeg ta blodprøve?», czy muszę oddać krew?), w pracy («Kan du ta en vakt på lørdag?») i w sklepie («Kan jeg betale med Vipps?»).
Zasady
- kan (kunne): umiejętność lub możliwość – Jeg kan svømme (umiem pływać).
- vil (ville): chęć – Jeg vil reise hjem (chcę jechać do domu).
- må (måtte): obowiązek – Du må jobbe i morgen (musisz jutro pracować).
- skal (skulle): plan – Vi skal flytte (przeprowadzamy się).
- bør (burde): rada – Du bør hvile (powinieneś odpocząć). får (få): pozwolenie – Får jeg komme inn? (czy mogę wejść?)
- Po czasowniku modalnym nie ma å: Jeg kan snakke. Kan obejmuje zarówno polskie „umieć”, jak i „móc”.
Przykłady
- Kan du hjelpe meg?Możesz mi pomóc?
- Jeg må gå nå.Muszę już iść.
- Vil du ha en kopp kaffe?Chcesz filiżankę kawy?
- Du bør ikke røyke.Nie powinieneś palić.
- Du må ta med legitimasjon når du henter pakken.Musisz zabrać dokument tożsamości, kiedy odbierasz paczkę.
- Får vi parkere her?Czy możemy tu parkować?
- Jeg vil gjerne bestille time hos fastlegen.Chciałbym umówić się na wizytę u lekarza rodzinnego.
- Vi skulle gå på tur, men det regnet hele dagen.Mieliśmy iść na wycieczkę, ale cały dzień padało.