Podwójna określoność: den store bilen

Gdy przymiotnik stoi przed rzeczownikiem w formie określonej, norweski zaznacza określoność dwa razy: słowem den, det lub de z przodu i końcówką rzeczownika. Tu poznasz ten schemat i najważniejsze wyjątki.

Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.

O co tu chodzi?

Gdy opisujesz coś, co wszyscy już znają, często dodajesz przymiotnik: ten duży samochód, ten nowy dom, te stare mieszkania. Po polsku wystarczy przymiotnik, a «ten» dodajesz, jeśli chcesz. Norweski zaznacza określoność dwa razy.

Z przymiotnikiem norweski potrzebuje i słówka z przodu (den, det albo de), i końcówki rzeczownika: «den store bilen» (ten duży samochód), «det nye huset» (ten nowy dom), «de gamle bilene» (te stare samochody). Bez przymiotnika wystarczy końcówka: «bilen». Sam przymiotnik dostaje -e: stor zmienia się w store, ny w nye. Kilka słów obywa się bez den: «hele dagen» (cały dzień), «neste uke» (w przyszłym tygodniu).

Polskie «ten duży samochód» to dobry punkt wyjścia: den odpowiada mniej więcej naszemu «ten». Różnica polega na tym, że po norwesku rzeczownik też dostaje końcówkę: «den store bilen», a nie «den store bil». Polacy często gubią jedną z dwóch części. Uważaj też na «den bilen» bez przymiotnika: to znaczy «tamten samochód», gdy na coś wskazujesz. Przyda się w sklepie («Jeg vil ha den røde jakka», poproszę tę czerwoną kurtkę), w pracy («den nye sjefen», nowy szef) i przy opisie mieszkania («det lille soverommet», ta mała sypialnia).

Zasady

Bez przymiotnika: tylko końcówka: bilen (samochód), huset, bilene. Den bilen znaczy «ten samochód» i coś wskazuje: den bilen der borte (tamten samochód).

Rodzaj męski: en stor bil → den store bilen. Przymiotnik dostaje -e: den lange vinteren (długa zima).

Rodzaj żeński: ei gammel hytte → den gamle hytta (albo hytten). Tu też jest den.

Rodzaj nijaki: et nytt hus → det nye huset. Uwaga: det, a nie den: det kalde vannet (zimna woda).

Liczba mnoga: gamle biler → de gamle bilene, små barn → de små barna.

Przymiotnik: kończy się na -e: stor → store, ny → nye. Liten zmienia się w lille (det lille huset), a blå się nie zmienia: den blå jakka.

Po zaimkach dzierżawczych: bez den i bez końcówki: min nye bil (mój nowy samochód), vårt gamle hus. Albo z właścicielem na końcu: den nye bilen min.

Po dopełniaczu: tak samo: Karis gamle sykkel (stary rower Kari), Norges største by.

Po denne/dette/disse: rzeczownik zachowuje końcówkę: denne bilen (ten samochód), dette store huset, disse nye skoene.

Hele, neste, forrige: bez den: hele dagen (cały dzień), neste uke (w przyszłym tygodniu), forrige gang (ostatnim razem).

Stałe nazwy: często bez końcówki: Det hvite hus (Biały Dom), Den norske kirke, Røde Kors (Czerwony Krzyż). Naucz się ich na pamięć.

Typowy błąd: polski nie ma rodzajników, więc łatwo zgubić jedną z części: «den store bil» albo «store bilen». W piśmie potrzebne są obie: den store bilen.

Przykłady

Den store bilen der borte er naboens.Tamten duży samochód należy do sąsiada.

Vi har kjøpt det gamle huset ved fjorden.Kupiliśmy ten stary dom nad fiordem.

De nye kollegene mine begynner på mandag.Moi nowi współpracownicy zaczynają w poniedziałek.

Min nye sykkel står i kjelleren.Mój nowy rower stoi w piwnicy.

Kan du gi meg den røde mappa på pulten?Możesz mi podać tę czerwoną teczkę z biurka?

Disse små eplene er veldig søte.Te małe jabłka są bardzo słodkie.

Hele familien var samlet på hytta i påsken.Na Wielkanoc cała rodzina zebrała się w domku.

Hun jobber for Røde Kors i Bergen.Ona pracuje dla Czerwonego Krzyża w Bergen.