Czas perfektum: har + imiesłów
Perfektum używasz, gdy coś się wydarzyło, ale moment nie jest ważny, albo gdy ma to znaczenie teraz.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Czasem mówimy o czymś, co się wydarzyło, nie mówiąc kiedy. Ważny jest wynik albo doświadczenie: «Har du vært i Tromsø?» (byłeś kiedyś w Tromsø?). Nie pytamy o datę, tylko czy to przeżyłeś. Do tego służy perfektum.
Perfektum tworzy się z «har» (mieć) i specjalnej formy czasownika, imiesłowu: «Jeg har spist» (zjadłem, już jestem po jedzeniu), «Hun har bodd i Norge i fem år» (mieszka w Norwegii od pięciu lat, i nadal mieszka), «Vi har ikke sett filmen» (nie widzieliśmy filmu). Gdy tylko podasz konkretny moment w przeszłości, np. «i går» (wczoraj) albo «i 2022», przechodzisz na preteritum: «Jeg spiste klokka tolv».
Po polsku nie ma takiego rozróżnienia, «zjadłem» znaczy i «jeg har spist», i «jeg spiste». Pomaga myśl o efekcie: jeśli liczy się skutek teraz, wybierz perfektum. Uważaj też na zdania typu «mieszkam tu od trzech lat», po norwesku to perfektum: «Jeg har bodd her i tre år». Perfektum usłyszysz na rozmowie o pracę («Jeg har jobbet som kokk», pracowałem jako kucharz), w NAV i w zwykłych pogawędkach: «Har du hørt om …?».
Zasady
- Forma: har + imiesłów: Jeg har spist (zjadłem).
- Imiesłowy: jobbet, spist, prøvd, bodd. Czasowniki mocne: gått, vært, hatt, sett, skrevet.
- Perfektum: Jeg har bodd i Norge i tre år (mieszkam w Norwegii od trzech lat – i nadal tu mieszkam). Uwaga: po polsku używasz tu czasu teraźniejszego!
- Z konkretnym momentem w przeszłości używaj preteritum: Jeg flyttet hit i 2022.
- Polski ma jeden czas przeszły – norweski dwa. Pytaj siebie: czy podaję, KIEDY to było? Jeśli tak – preteritum.
Przykłady
- Har du vært i Bergen?Byłeś kiedyś w Bergen?
- Jeg har glemt nøklene mine.Zapomniałem kluczy.
- Vi har bodd her i fem år.Mieszkamy tu od pięciu lat.
- Har du betalt strømregningen?Zapłaciłeś rachunek za prąd?
- Jeg har aldri vært på Lofoten.Nigdy nie byłem na Lofotach.
- Hun har jobbet på Rema 1000 siden i fjor.Pracuje w Rema 1000 od zeszłego roku.
- Vi har ikke fått svar fra barnehagen ennå.Nie dostaliśmy jeszcze odpowiedzi z przedszkola.