Hjem czy hjemme? Kierunek i miejsce

Wiele norweskich słów miejsca ma dwie formy: jedną dla ruchu, drugą dla miejsca. Idziesz hjem (do domu), ale jesteś hjemme (w domu). Wychodzisz ut, ale jesteś ute (na dworze). Tu znajdziesz wszystkie pary i prosty sposób, żeby wybrać właściwą.

Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.

O co tu chodzi?

Niektóre słowa miejsca zmieniają się zależnie od tego, czy się ruszasz, czy jesteś w jednym miejscu. Iść do domu to ruch, być w domu to miejsce. Wiele języków pokazuje tę różnicę: jedne osobnym słowem, inne przyimkiem, a niektóre wcale.

Norweski ma na to pary słów: krótką formę na ruch i formę z -e na miejsce. «Jeg går hjem» (idę do domu), ale «Jeg er hjemme» (jestem w domu). «Hunden vil ut» (pies chce wyjść), ale «Vi sitter ute» (siedzimy na dworze). Tak samo inn/inne, opp/oppe, ned/nede, bort/borte i fram/framme. Szybki trik: zapytaj «Hvor skal du?» (dokąd idziesz?) albo «Hvor er du?» (gdzie jesteś?).

Polak ma tu łatwiej niż Anglik, bo po polsku też rozróżniasz «dokąd» i «gdzie», «do domu» i «w domu», «na górę» i «na górze». Norweski robi to samo, tylko jednym słowem z końcówką -e. Wystarczy przenieść ten odruch: «do domu» to hjem, «w domu» to hjemme. Uważaj tylko na «na zewnątrz», które po polsku jest jedno, a po norwesku ma dwie formy: ut i ute. Użyjesz tego cały czas: przez telefon («Jeg er hjemme nå», jestem już w domu), z dziećmi («Kom inn, det er kaldt ute!», wchodźcie, na dworze zimno!) i w aucie w drodze do domku («Er vi snart framme?», daleko jeszcze?).

Zasady

Sposób: zapytaj Hvor skal du? (dokąd idziesz?) → hjem, ut, opp. Zapytaj Hvor er du? (gdzie jesteś?) → hjemme, ute, oppe.

Pary: hjem/hjemme (do domu, w domu), inn/inne (do środka, w środku), ut/ute (na dwór, na dworze), opp/oppe (na górę, na górze), ned/nede (na dół, na dole), bort/borte (tam, daleko), fram/framme (naprzód, na miejscu).

Hjem/hjemme: Jeg kommer hjem klokka fem (wracam do domu o piątej). Er Ola hjemme? (Czy Ola jest w domu?)

Inn/inne: Kom inn! (Wejdź!) Det regner, så barna leker inne (pada, więc dzieci bawią się w środku).

Ut/ute: Hunden vil ut (pies chce wyjść). Det er varmt, så vi sitter ute (jest ciepło, więc siedzimy na dworze).

Opp/oppe: Hun gikk opp på loftet (poszła na strych). Er du fortsatt oppe? (Jeszcze nie śpisz?)

Ned/nede: Vi går ned til sjøen (schodzimy nad morze). Vaskerommet er nede i kjelleren (pralnia jest na dole, w piwnicy).

Bort/borte: Gå bort til kassa (podejdź do kasy). Nøklene mine er borte! (Zniknęły mi klucze!) Der borte = tam.

Fram/framme: Gå rett fram (idź prosto). Er vi snart framme? (Zaraz będziemy na miejscu?) Można też pisać frem/fremme.

Czasownik podpowiada: gå, kjøre, komme, reise, flytte + krótka forma. Være, bo, sitte, ligge, bli + długa forma: Han ble hjemme i dag (został dziś w domu).

Hjem til / hjemme hos: Kom hjem til meg i kveld! (Wpadnij do mnie wieczorem!) Vi var hjemme hos Kari i går (wczoraj byliśmy u Kari).

Typowy błąd: po polsku też mówisz na górę i na górze, do domu i w domu, ale tu różnicę robi samo słowo, a nie przyimek. «Jeg går hjemme» znaczy, że chodzisz po mieszkaniu. W drodze do domu: Jeg går hjem.

Przykłady

Når kommer du hjem i dag?O której dziś wracasz do domu?

Jeg er hjemme hele helgen.Cały weekend jestem w domu.

Det regner, så barna leker inne.Pada deszcz, więc dzieci bawią się w domu.

Kan du gå ut med hunden?Możesz wyjść z psem?

Pappa er ute og måker snø.Tata jest na dworze i odśnieża.

Soverommene er oppe, og kjøkkenet er nede.Sypialnie są na górze, a kuchnia na dole.

Kan du bære kassene ned i kjelleren?Możesz znieść pudła do piwnicy?

Er vi snart framme?Daleko jeszcze?