Czasowniki z partykułą dla zaawansowanych
Gå ut fra, stå for, komme an på: mała partykuła potrafi całkowicie zmienić znaczenie czasownika. Często to ona jest akcentowana.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: Czasownik z partykułą to czasownik + małe słówko (ut, opp, fram, til, an…), które razem nabierają nowego znaczenia.
Zasady
- Gå ut fra: zakładać. Jeg går ut fra at du kommer i morgen.
- Stå for: odpowiadać za coś albo podtrzymywać swoje zdanie. Hvem står for maten? Jeg står for det jeg sa.
- Holde ut: wytrzymać, znieść. Jeg holder ikke ut denne støyen lenger.
- Slå igjennom: przebić się, odnieść sukces. Hun slo igjennom med sin første roman.
- Ta opp: poruszyć sprawę; także nagrać dźwięk lub zaciągnąć kredyt. Jeg vil ta opp et problem på møtet.
- Legge fram: przedstawić, zwykle oficjalnie. Regjeringen la fram statsbudsjettet i går.
- Få til: dać radę, zdołać coś zrobić. Jeg fikk endelig til å bake brød!
- Komme an på: zależeć od. Det kommer an på været.
- Akcent decyduje: w «Ta PÅ deg jakka» på to akcentowana partykuła (włożyć). W «Ikke ta på OVNEN» på to przyimek, a znaczenie to «dotykać».
- Szyk: zaimek stoi przed partykułą: Jeg tok det opp med sjefen. Rzeczownik może stać po niej: Jeg tok opp saken.
- Ucz się całości: zapisuj «komme an på» jako jedno wyrażenie, a nie samo «komme».
Typowy błąd: po polsku znaczenie zmienia przedrostek (wy-trzymać), więc łatwo zapomnieć o partykule po czasowniku. Mów «Jeg holder ikke ut», a nie «Jeg holder ikke».
Przykłady
- Jeg går ut fra at alle har lest saksdokumentene.Zakładam, że wszyscy przeczytali dokumenty sprawy.
- Foreldrene står for maten, og barna står for underholdningen.Rodzice odpowiadają za jedzenie, a dzieci za rozrywkę.
- Hvor lenge holder du ut uten kaffe?Jak długo wytrzymasz bez kawy?
- Bandet slo igjennom i 1985 med en enkelt låt.Zespół przebił się w 1985 roku jedną piosenką.
- Kan vi ta opp lønnsspørsmålet på neste møte?Czy możemy poruszyć kwestię wynagrodzeń na następnym spotkaniu?
- Utvalget legger fram rapporten sin i juni.Komisja przedstawi swój raport w czerwcu.
- Vi fikk det til, selv om ingen trodde på oss.Udało nam się, chociaż nikt w nas nie wierzył.
- Om vi drar eller ikke, kommer an på hvor mye det koster.To, czy pojedziemy, zależy od tego, ile to kosztuje.