Strona bierna: niuanse i styl
Norweski ma dwie formy strony biernej, a często można też wybrać zdanie czynne z man lub vi. Wybór wpływa na znaczenie i ton.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: Bli-passiv (blir gjort) jest typowy dla mowy i pojedynczych zdarzeń, s-passiv (gjøres) dla przepisów i tekstów pisanych – a często najlepsze jest zdanie czynne.
Zasady
- Bli-passiv: bli + imiesłów bierny, zwykle o jednorazowym zdarzeniu: Huset ble solgt i fjor (Dom został sprzedany w zeszłym roku).
- S-passiv: czasownik + -s, typowy w przepisach, instrukcjach i stwierdzeniach ogólnych: Søknaden sendes elektronisk (Wniosek wysyła się elektronicznie).
- Czas: S-passiv używa się prawie wyłącznie w czasie teraźniejszym i bezokoliczniku. Forma solgtes jest przestarzała; mów: Huset ble solgt.
- Po czasownikach modalnych: Obie formy są poprawne: Saken må behandles / Saken må bli behandlet. Forma z -s jest krótsza i częstsza w piśmie.
- Ogólne czy konkretne: Melken oppbevares kjølig (zawsze, reguła). Melken ble satt i kjøleskapet (raz).
- Wykonawca z av: Wykonawcę wprowadza się przez av (przez): Loven ble vedtatt av Stortinget. Często się go pomija.
- Være + imiesłów: Opisuje stan, nie czynność: Butikken er stengt (jest zamknięty) – Butikken blir stengt klokka 20 (zostanie zamknięty).
- Man i en: Zdanie czynne z man (się) jest bardziej bezpośrednie: Man må søke innen fristen. Używa się też en: En vet aldri.
- Vi i du: Teksty urzędowe wolą dziś stronę czynną: Vi behandler søknaden din innen tre uker.
- To nie strona bierna: Niektóre czasowniki na -s nie są bierne: synes, finnes, trives, minnes, lykkes: Det finnes ingen enkel løsning.
- Styl: Nadmiar strony biernej czyni tekst bezosobowym i niejasnym. Zapytaj: kto co robi? Gdy wykonawca jest ważny, użyj strony czynnej.
Typowy błąd: Polskie «był aresztowany» kusi, by użyć var. Dla czynności używa się bli: *Han var arrestert i går → Han ble arrestert i går.
Przykłady
- Forslaget ble vedtatt med knapt flertall.Wniosek został przyjęty niewielką większością głosów.
- Skjemaet må fylles ut før fristen.Formularz trzeba wypełnić przed upływem terminu.
- Saken må bli behandlet på nytt.Sprawa musi zostać ponownie rozpatrzona.
- Det bygges for få boliger i Oslo.W Oslo buduje się za mało mieszkań.
- Pasienten ble undersøkt av to leger.Pacjent został zbadany przez dwóch lekarzy.
- Butikken er stengt i dag.Sklep jest dziś zamknięty.
- Man skal ikke undervurdere motstanderen.Nie należy lekceważyć przeciwnika.
- Det finnes ingen enkel løsning på problemet.Nie ma prostego rozwiązania tego problemu.