Zaawansowany szyk wyrazów
To, co stawiasz na początku zdania, decyduje o tym, na co czytelnik zwróci uwagę. Nauczysz się przesuwać części zdania, by uzyskać akcent, kontrast i płynność.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: To, co stoi na początku, staje się tematem lub zyskuje akcent – ale czasownik zawsze zostaje na drugim miejscu.
Zasady
- Pole początkowe: Miejsce przed czasownikiem to tzw. fundament. Może tam stać prawie każda część zdania: Den boka har jeg aldri likt (Tej książki nigdy nie lubiłem).
- Kontrast: Dopełnienie na początku daje kontrast: Kaffe drikker jeg ikke, men te drikker jeg gjerne.
- Znane przed nowym: Informacja znana zwykle idzie na początek, nowa na koniec: Rapporten kom i går. Den har styret allerede lest.
- Ciężkie elementy na koniec: Długie części zdania przesuwa się na koniec, żeby łatwiej się czytało: Styret la i går fram en plan for hvordan sykehuset skal spare penger.
- Ekstrapozycja: Długi podmiot przenosi się na koniec, a jego miejsce zajmuje det: Det er viktig at alle får si sin mening.
- Wprowadzanie nowego: Nowy, nieokreślony podmiot stoi po det + czasownik: Det står en mann utenfor døra (Przed drzwiami stoi jakiś mężczyzna).
- Wyróżnienie: Konstrukcja Det er/var ... som podkreśla jedną część: Det var Kari som fikk jobben, ikke Per (To Kari dostała tę pracę).
- Przysłówki w zdaniu podrzędnym: Ikke, aldri, alltid stoją przed czasownikiem w zdaniu podrzędnym: Hun sa at hun ikke hadde fått beskjed.
- Krótkie zaimki: Nieakcentowany zaimek-dopełnienie stoi zwykle przed ikke: Jeg forstår ham ikke. Ale: Jeg forstår ikke spørsmålet.
- Styl: Nie zaczynaj każdego zdania od podmiotu. Zaczynaj też od czasu, miejsca czy łącznika – tekst będzie płynniejszy.
Typowy błąd: Polski szyk jest swobodny i podmiot można pominąć. Po norwesku czasownik musi być drugi, a podmiot obecny: *Den boka jeg har lest → Den boka har jeg lest; *Er viktig at… → Det er viktig at…
Przykłady
- Den boka har jeg aldri likt.Tej książki nigdy nie lubiłem.
- Det er lite sannsynlig at regjeringen går av.Mało prawdopodobne, że rząd poda się do dymisji.
- Det var ikke direktøren som tok beslutningen.To nie dyrektor podjął tę decyzję.
- I fjor høst la kommunen ned to skoler.Zeszłej jesieni gmina zamknęła dwie szkoły.
- Hun sa at hun ikke hadde fått beskjed.Powiedziała, że nikt jej nie powiadomił.
- Jeg forstår ham ikke.Nie rozumiem go.
- Penger har vi nok av; det er tid vi mangler.Pieniędzy mamy dość; brakuje nam czasu.
- Styret la i går fram en plan for hvordan sykehuset skal spare penger.Zarząd przedstawił wczoraj plan, jak szpital ma oszczędzać pieniądze.