Veiksmažodžiai su dalelėmis pažengusiems
Gå ut fra, stå for, komme an på: maža dalelė gali visiškai pakeisti veiksmažodžio reikšmę. Dažnai kirčiuojama būtent ji.
Mokome bokmål, dažniausiai Norvegijoje vartojamos rašytinės kalbos formos.
Trumpai: Veiksmažodis su dalele – tai veiksmažodis + mažas žodelis (ut, opp, fram, til, an…), kurie kartu įgyja naują reikšmę.
Taisyklės
- Gå ut fra: manyti, daryti prielaidą. Jeg går ut fra at du kommer i morgen.
- Stå for: būti atsakingam arba laikytis savo nuomonės. Hvem står for maten? Jeg står for det jeg sa.
- Holde ut: iškęsti, ištverti. Jeg holder ikke ut denne støyen lenger.
- Slå igjennom: prasimušti, išgarsėti. Hun slo igjennom med sin første roman.
- Ta opp: iškelti klausimą; taip pat įrašyti garsą ar paimti paskolą. Jeg vil ta opp et problem på møtet.
- Legge fram: pristatyti, dažnai oficialiai. Regjeringen la fram statsbudsjettet i går.
- Få til: sugebėti, pavykti. Jeg fikk endelig til å bake brød!
- Komme an på: priklausyti nuo. Det kommer an på været.
- Kirtis lemia: sakinyje «Ta PÅ deg jakka» på – kirčiuota dalelė (apsivilkti). Sakinyje «Ikke ta på OVNEN» på – prielinksnis, reikšmė «liesti».
- Žodžių tvarka: įvardis eina prieš dalelę: Jeg tok det opp med sjefen. Daiktavardis gali eiti po jos: Jeg tok opp saken.
- Mokykis visumos: užsirašyk «komme an på» kaip vieną posakį, o ne vien «komme».
Tipinė klaida: lietuviškai reikšmę keičia priešdėlis (iš-kęsti), todėl lengva pamiršti dalelę po veiksmažodžio. Sakyk «Jeg holder ikke ut», o ne «Jeg holder ikke».
Pavyzdžiai
- Jeg går ut fra at alle har lest saksdokumentene.Manau, kad visi perskaitė bylos dokumentus.
- Foreldrene står for maten, og barna står for underholdningen.Tėvai atsakingi už maistą, o vaikai – už pramogas.
- Hvor lenge holder du ut uten kaffe?Kiek laiko ištversi be kavos?
- Bandet slo igjennom i 1985 med en enkelt låt.Grupė išgarsėjo 1985 m. viena daina.
- Kan vi ta opp lønnsspørsmålet på neste møte?Ar galime iškelti atlyginimų klausimą kitame susitikime?
- Utvalget legger fram rapporten sin i juni.Komisija pristatys savo ataskaitą birželį.
- Vi fikk det til, selv om ingen trodde på oss.Mums pavyko, nors niekas mumis netikėjo.
- Om vi drar eller ikke, kommer an på hvor mye det koster.Ar važiuosime, priklauso nuo to, kiek tai kainuoja.