å czy og?
å i og brzmią tak samo, więc wiele osób je myli, także sami Norwegowie. Trzy proste testy pomogą ci za każdym razem wybrać dobrze: Jeg liker å lese (Lubię czytać), ale kaffe og te (kawa i herbata).
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: å stoi przed czasownikiem w bezokoliczniku (å lese, czytać). Og łączy słowa i zdania (kaffe og te, kawa i herbata). W zwykłej mowie oba brzmią jak «å».
O co tu chodzi?
Niektóre słowa brzmią tak samo, ale robią zupełnie co innego. Po polsku to na przykład «może» i «morze». Norweski ma słynną parę: å i og. Oba wymawia się mniej więcej jak «o», a mylą je nawet Norwegowie.
Å stoi tuż przed czasownikiem w bezokoliczniku: «Jeg liker å lese» (lubię czytać), «Det er lett å glemme» (łatwo zapomnieć). Og znaczy «i» i łączy słowa albo zdania: «kaffe og te» (kawa i herbata), «Ola og Kari». Prosty test: jeśli możesz powiedzieć «i», piszesz og. Jeśli zaraz potem stoi czasownik w bezokoliczniku, piszesz å.
Polski bezokolicznik nie potrzebuje żadnego słówka: «lubię czytać». Dlatego Polacy często w ogóle gubią å («Jeg liker lese») albo piszą og, bo tak słyszą. Zapamiętaj: przed bezokolicznikiem wstawiasz å, z wyjątkiem czasowników modalnych (kan, vil, skal, må, bør). A «siedzi i czyta» to dokładnie «sitter og leser», z og, bo to dwie czynności. Spotkasz to za każdym razem, gdy piszesz: SMS-y, formularze, maile do przedszkola i część pisemna Norskprøven.
Zasady
- Wymowa: og prawie zawsze wymawia się jak «å». Różnicy nie usłyszysz, trzeba ją przemyśleć.
- Å: znacznik bezokolicznika, jak angielskie «to». Stoi tuż przed czasownikiem: Jeg liker å lese (Lubię czytać). Det er lett å glemme (Łatwo zapomnieć).
- Og: znaczy «i». Łączy dwa słowa albo dwa zdania: kaffe og te, Ola og Kari, Jeg jobber, og hun studerer (Ja pracuję, a ona studiuje).
- Test 1, «i»: czy możesz tam powiedzieć «i»? Wtedy to og: brød og ost (chleb i ser).
- Test 2, następne słowo: czy zaraz potem stoi czasownik w bezokoliczniku (lese, lære, gjøre)? Wtedy to å: Jeg prøver å lære (Próbuję się nauczyć).
- Test 3, czas przeszły: postaw zdanie w czasie przeszłym. Jeśli zmieniają się oba czasowniki, to og: Jeg sitter og leser → Jeg satt og leste. Jeśli zmienia się tylko pierwszy, to å: Jeg prøver å lese → Jeg prøvde å lese.
- Częste czasowniki z å: prøve å (próbować), begynne å (zaczynać), slutte å (przestać), huske å (pamiętać, żeby), glemme å (zapomnieć), like å (lubić), lære å (uczyć się), pleie å (mieć zwyczaj), ha lyst til å (mieć ochotę).
- For å: znaczy «żeby»: Jeg lærer norsk for å få jobb (Uczę się norweskiego, żeby dostać pracę).
- Częste zwroty z og: sitte og lese (siedzieć i czytać), stå og vente (stać i czekać), ligge og sove (leżeć i spać), gå og legge seg (iść spać), gå og handle (iść na zakupy). Dwie rzeczy dzieją się naraz albo zaraz po sobie.
- Bez å po czasownikach modalnych: kan, vil, skal, må, bør. Jeg kan lese (Umiem czytać). Vi må gå (Musimy iść). Hun vil lære norsk.
- Jedno å dla dwóch czasowników: Jeg liker å lese og skrive (Lubię czytać i pisać). Å stoi raz, og łączy czasowniki.
Typowy błąd: po polsku przed bezokolicznikiem nie stoi żadne słówko (Lubię czytać), więc Polacy często gubią å: «Jeg liker lese». Poprawnie: Jeg liker å lese. Tylko po kan, vil, må å nie ma.
Przykłady
- Jeg liker å lese og skrive.Lubię czytać i pisać.
- Hun drikker kaffe og spiser en bolle.Ona pije kawę i je drożdżówkę.
- Jeg prøver å lære ti nye ord hver dag.Staram się codziennie nauczyć dziesięciu nowych słów.
- Han sitter og leser avisa på bussen.Siedzi w autobusie i czyta gazetę.
- Barna begynte å le.Dzieci zaczęły się śmiać.
- Jeg lærer norsk for å få jobb i Norge.Uczę się norweskiego, żeby dostać pracę w Norwegii.
- Husk å ta med matpakke i morgen!Pamiętaj, żeby jutro wziąć drugie śniadanie!
- Vi står og venter på bussen i regnet.Stoimy w deszczu i czekamy na autobus.
- Nå går jeg og legger meg. God natt!Idę już spać. Dobranoc!
- Det er ikke lett å snakke norsk i telefonen.Niełatwo jest mówić po norwesku przez telefon.