Pytania tak/nie i krótkie odpowiedzi
Pytanie tak/nie tworzy się, stawiając czasownik na początku. Norwegowie rzadko odpowiadają samym „ja” – mówią raczej „Ja, det gjør jeg” albo „Nei, det er jeg ikke”.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: pytając, stawiasz czasownik na początku (Bor du her?), a odpowiadasz: ja/nei + det + ten sam czasownik + podmiot (Ja, det gjør jeg).
O co tu chodzi?
Pytanie tak/nie to pytanie, na które odpowiadasz «tak» albo «nie»: «Er du sulten?» (Jesteś głodny?) «Har du tid?» (Masz czas?) Zadajemy je wiele razy dziennie.
W norweskim robisz pytanie tak/nie, stawiając czasownik na początku: «Du bor i Bergen» (mieszkasz w Bergen) – «Bor du i Bergen?». W odpowiedzi samo «ja» brzmi trochę krótko. Naturalniej jest powtórzyć czasownik: «Ja, det gjør jeg» (tak, mieszkam) albo «Nei, det er jeg ikke» (nie, nie jestem). Jest też «jo» – «tak» w odpowiedzi na pytanie z «ikke»: «Kommer du ikke?» (Nie przyjdziesz?) – «Jo!» (Ależ tak!)
W polskim pytanie robisz często samą intonacją albo słówkiem «czy»: «Mieszkasz w Bergen?». W norweskim intonacja nie wystarczy – czasownik musi przejść na początek. «Du bor i Bergen?» brzmi jak zdziwienie, nie jak zwykłe pytanie. A «jo» działa podobnie jak polskie «ależ tak».
Zasady
- Zamień miejscami podmiot i czasownik: Du bor i Bergen. → Bor du i Bergen? Nie ma słowa takiego jak polskie „czy”.
- Przy dwóch czasownikach przesuwa się tylko pierwszy: Kan du hjelpe meg? Har du spist?
- Krótkie odpowiedzi powtarzają er, har, kan, vil, skal, må: Er du trøtt? – Ja, det er jeg. / Nei, det er jeg ikke. (Tak, jestem / Nie, nie jestem.)
- Har du tid? – Ja, det har jeg. Kan du kjøre? – Nei, det kan jeg ikke.
- Wszystkie inne czasowniki zastępuje gjør („robić”): Snakker du norsk? – Ja, det gjør jeg. / Nei, det gjør jeg ikke.
- Kolejność w odpowiedzi: ja/nei – det – czasownik – podmiot – (ikke). Na co dzień wystarczy też samo „Ja” albo „Jepp”.
- Jo zamiast ja, gdy pytanie zawiera ikke, a ty zaprzeczasz: Kommer du ikke? – Jo, jeg kommer! (Ależ tak, przyjdę!)
- Jeśli zgadzasz się z pytaniem przeczącym, mówisz nei: Har du ikke bil? – Nei, det har jeg ikke. (Nie, nie mam.)
- ikke sant? na końcu prosi o potwierdzenie, jak polskie „prawda?”: Det er kaldt i dag, ikke sant? – Jo, veldig! Samo „Ikke sant!” znaczy „No właśnie!”.
- Krótkie reakcje, które pokazują, że słuchasz: Gjør du? Er du? Skal du? = „Tak? Naprawdę?”: Jeg skal flytte til Tromsø. – Skal du?
Typowy błąd: pytanie zbudowane jak po polsku, z szykiem zdania oznajmującego i samą intonacją: Du bor her? Dla Norwega brzmi to jak zdziwienie. Zwykłe pytanie: Bor du her? I na „Nie przyjdziesz?” nie odpowiadaj „Ja” – powiedz Jo.
Przykłady
- Snakker du norsk? – Ja, det gjør jeg, men bare litt.Mówisz po norwesku? – Tak, ale tylko trochę.
- Er du ferdig på jobben klokka fire? – Nei, det er jeg ikke.Kończysz pracę o czwartej? – Nie, nie kończę.
- Har du BankID? – Ja, det har jeg.Masz BankID? – Tak, mam.
- Kan du hente Emma i barnehagen i dag? – Ja, det kan jeg.Możesz dziś odebrać Emmę z przedszkola? – Tak, mogę.
- Kommer du ikke på festen? – Jo, men jeg kommer litt seint.Nie przyjdziesz na imprezę? – Przyjdę, ale trochę później.
- Bussen er sein igjen, ikke sant?Autobus znowu się spóźnia, prawda?
- Liker du ikke fisk? – Nei, egentlig ikke.Nie lubisz ryb? – Nie, raczej nie.
- Jeg skal på hytta i helga. – Skal du? Så koselig!W weekend jadę do domku. – Naprawdę? Super!