Zaimki w dopełnieniu: meg, deg, ham, henne
Gdy osoba nie wykonuje czynności, tylko jej doświadcza, albo stoi po przyimku, używa się formy dopełnienia: jeg zmienia się w meg, vi w oss. Jest tylko jedna taka forma – bez polskich przypadków.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: jedna forma do wszystkiego: Hun ser meg (widzi mnie). Hun gir meg en bok (daje mi książkę). Hun snakker med meg (rozmawia ze mną).
O co tu chodzi?
W zdaniu często ktoś coś robi, a coś dzieje się z kimś innym. «Kari ringer Per» (Kari dzwoni do Pera): Kari dzwoni, Per odbiera. Gdy zamieniamy imiona na zaimki, używamy różnych form: «Hun ringer ham» (Ona do niego dzwoni).
Norweskie zaimki mają osobną formę dopełnienia: «jeg» – «meg» (mnie), «vi» – «oss» (nas), «de» – «dem» (ich). Używasz jej, gdy osoba przyjmuje czynność: «Kari hjelper meg» (Kari mi pomaga). I zawsze po przyimkach: «med meg» (ze mną), «til deg» (do ciebie), «hos oss» (u nas). Zamiast «ham» można też powiedzieć «han».
W polskim masz kilka form: mnie, mi, mną. W norweskim jest jedna – «meg» – i to ona zastępuje wszystkie: «Hun ser meg» (widzi mnie), «Hun gir meg en bok» (daje mi książkę), «Hun snakker med meg» (rozmawia ze mną). Uważaj też na szyk: zaimek stoi po czasowniku, a nie przed nim jak w «Kari mi pomaga».
Zasady
- jeg → meg (mnie, mi, mną), du → deg (cię, ci, tobą), han → ham albo han (go, mu, nim), hun → henne (ją, jej), den/det → den/det, vi → oss (nas, nam), dere → dere (was, wam), de → dem (ich, im).
- Formy dopełnienia używasz po czasowniku, gdy osoba „dostaje” czynność: Kari ringer meg. Jeg hjelper henne.
- I zawsze po przyimkach: med meg, til deg, for oss, hos dem, uten ham: Kommer du med oss på kino? (Idziesz z nami do kina?)
- ham czy han? Obie formy są poprawne w bokmål: Jeg ser ham / Jeg ser han. Ham częściej w piśmie, w mowie wielu mówi han.
- de = oni, dem = ich/im: De bor i Drammen. Jeg besøker dem. W niektórych dialektach usłyszysz „dem” jako podmiot, ale pisz de.
- den i det o rzeczach: Jeg finner ikke nøkkelen. Har du sett den? Huset er solgt – vi solgte det i mai.
- Krótki zaimek stoi przed ikke: Jeg kjenner ham ikke (nie znam go). Ale: Jeg kjenner ikke Ola.
- Dwa dopełnienia: najpierw osoba, potem rzecz: Kan du gi meg saltet? Jeg viste dem leiligheten.
- Po enn (niż) i som (jak) obie formy są w porządku: Han er eldre enn meg / enn jeg. „To ja” to Det er meg: Hvem er det? – Det er meg, Ali.
- Ta sama osoba co podmiot w 3. osobie? Wtedy seg: Han vasker seg (myje się). Han vasker ham = myje kogoś innego. Jeg vasker meg, du vasker deg.
Typowy błąd: polski szyk „Ja cię kocham” przeniesiony do norweskiego: Jeg deg elsker ✗. Zaimek stoi po czasowniku: Jeg elsker deg. I nie szukaj przypadków – mnie, mi i mną to zawsze meg.
Przykłady
- Kan du ringe meg etter jobben?Możesz do mnie zadzwonić po pracy?
- Vi har ikke sett henne siden jul.Nie widzieliśmy jej od świąt.
- Mormor bor hos oss i sommer.Babcia mieszka u nas tego lata.
- Barna sover. Ikke vekk dem!Dzieci śpią. Nie budź ich!
- Jeg har kjøpt en gave til deg.Kupiłem dla ciebie prezent.
- Kjenner du Ahmed? – Ja, jeg jobber sammen med ham.Znasz Ahmeda? – Tak, pracuję z nim.
- Legen ga meg en resept på antibiotika.Lekarz dał mi receptę na antybiotyk.
- Hvem har tatt den siste kaffen? – Det var meg, beklager!Kto wziął ostatnią kawę? – Ja, przepraszam!