Przeczenie: ikke, ingen, aldri
Ikke, ingen i aldri służą do zaprzeczania. W norweskim wystarczy jedno słowo przeczące w zdaniu, a jego miejsce wyznaczają stałe reguły.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: ikke (nie) zaprzecza czasownikowi, ingen (żaden, nikt) – rzeczownikowi, aldri to „nigdy”. W zdaniu wystarczy jedno przeczenie: Jeg har ingen bil.
O co tu chodzi?
Przeczenie to sposób, żeby powiedzieć, że coś nie jest prawdą albo się nie dzieje: «Jeg røyker ikke» (nie palę), «Jeg har ingen bil» (nie mam samochodu), «Jeg har aldri vært i Tromsø» (nigdy nie byłem w Tromsø).
Norweski ma trzy ważne słowa przeczące. «Ikke» (nie) zaprzecza czasownik: «Jeg snakker ikke tysk» (nie mówię po niemiecku). «Ingen» (żaden) zaprzecza rzeczownik: «Jeg har ingen bil». «Aldri» znaczy nigdy. W zwykłym zdaniu «ikke» stoi zaraz po czasowniku.
Dwie rzeczy są dla Polaków nowe. Po pierwsze, polskie «nie» stoi przed czasownikiem, a norweskie «ikke» – po nim: «Jeg snakker ikke». Po drugie, w polskim podwójne przeczenie jest normalne («Nikt nigdy nic nie mówi»), a w norweskim wystarczy jedno słowo: «Jeg har aldri sett ham» – nie «aldri ikke».
Zasady
- W zdaniu głównym ikke stoi zaraz po czasowniku, a nie przed nim jak polskie „nie”: Jeg snakker ikke tysk (nie mówię po niemiecku).
- Przy dwóch czasownikach ikke stoi po pierwszym: Jeg kan ikke komme i morgen. Jeg har ikke spist.
- W zdaniu podrzędnym (po at, fordi, hvis, som) ikke stoi przed czasownikiem: Hun sier at hun ikke kommer (mówi, że nie przyjdzie).
- Krótkie zaimki stoją przed ikke, rzeczowniki po nim: Jeg kjenner henne ikke. Ale: Jeg kjenner ikke Kari.
- ingen ze słowami en/ei i w liczbie mnogiej: Jeg har ingen søsken (nie mam rodzeństwa). ikke noe ze słowami et i z tym, czego nie da się policzyć: Vi har ikke noe brød. Det er ikke noe melk igjen.
- ingen znaczy też „nikt”: Ingen ringte. ingenting albo ikke noe to „nic”: Jeg forstår ingenting.
- Jeg har ingen bil czy Jeg har ikke bil? Obie formy są poprawne. Ikke bil jest neutralne i najczęstsze przy rzeczach, które się zwykle ma: ikke bil, ikke førerkort, ikke barn. Ingen bil brzmi mocniej: żadnego samochodu.
- Przy dwóch czasownikach zamiast ingen używa się ikke + noen/noe: Jeg har ikke sett noen (nie: Jeg har sett ingen).
- aldri (nigdy) stoi tam, gdzie ikke: Hun drikker aldri kaffe. Jeg har aldri vært i Tromsø.
- verken – eller = ani – ani: Jeg drikker verken kaffe eller te.
- heller ikke = też nie: Jeg liker ikke snø. – Ikke jeg heller (ja też nie).
Typowy błąd: polskie podwójne przeczenie. „Nikt nic nie powiedział” to Ingen sa noe, a nie Ingen sa ikke ingenting. „Nigdy nie piję kawy” to Jeg drikker aldri kaffe – bez ikke.
Przykłady
- Jeg har ikke bil, så jeg tar bussen til jobben.Nie mam samochodu, więc jeżdżę do pracy autobusem.
- Det er ikke noe melk igjen i kjøleskapet.W lodówce nie ma już mleka.
- Ingen svarte da jeg ringte legekontoret.Nikt nie odebrał, kiedy dzwoniłem do przychodni.
- Jeg kan ikke komme på møtet i morgen.Nie mogę przyjść jutro na spotkanie.
- Kari drikker verken kaffe eller te om morgenen.Kari rano nie pije ani kawy, ani herbaty.
- Vi har aldri vært på hytta om vinteren.Nigdy nie byliśmy w domku zimą.
- Jeg forstår ingenting av dette brevet fra Skatteetaten.Nic nie rozumiem z tego listu ze Skatteetaten (urzędu skarbowego).
- Jeg liker ikke regn. – Ikke jeg heller!Nie lubię deszczu. – Ja też nie!