Czasowniki z partykułą: gi opp, finne ut

O co tu chodzi?

Czasownik z partykułą to czasownik plus małe słowo, które razem znaczą coś nowego. Gi to dawać, a gi opp to poddać się. Angielski jest pełen takich phrasal verbs, a polski robi to samo przedrostkami: włączyć, wyłączyć, wstać.

Po norwesku akcent pada na małe słówko: «gi OPP» (poddać się), «finne UT» (dowiedzieć się), «slå AV» (wyłączyć), «stå OPP» (wstać). Akcent ma znaczenie: «Han slo på døra» (zapukał do drzwi), ale «Han slo PÅ lyset» (włączył światło). Rzeczownik może stać przed partykułą albo po niej, a zaimek zawsze przed: «Slå det av!» (wyłącz to!).

Dla Polaka najlepszy klucz jest taki: norweska partykuła to twój przedrostek, który odkleił się od czasownika i stanął za nim. «Wyłączyć» to «slå av», «wstać» to «stå opp», «dowiedzieć się» to «finne ut». Znaczenia nie zgadniesz z części, tak jak obcokrajowiec nie zgadnie, czemu «wy-łączyć» znaczy to, co znaczy. Ucz się całych wyrażeń. W pracy usłyszysz je non stop: «Slå av maskinen» (wyłącz maszynę), «Husk å ta med matpakke» (pamiętaj, żeby wziąć kanapki), «Det kommer an på» (to zależy).

Zasady

Akcent na partykule: gi OPP (poddać się), finne UT (dowiedzieć się), slå AV (wyłączyć). Bez akcentu na partykule to zwykle czasownik + przyimek: Han SLO på døra = zapukał do drzwi; Han slo PÅ lyset = włączył światło.

Częste czasowniki z partykułą: gi opp (poddać się), finne ut (dowiedzieć się, wymyślić), slå av / slå på (wyłączyć / włączyć), stå opp (wstać), legge seg (położyć się spać), se ut (wyglądać), ta med (zabrać ze sobą), kaste ut (wyrzucić), komme an på (zależeć od).

Stałe wyrażenia z rzeczownikiem: ta vare på (TA VA-re på) – dbać o; legge merke til – zauważyć; sette pris på – doceniać; få tak i – zdobyć, załatwić.

Szyk: rzeczownik może stać przed partykułą lub po niej: Slå av lyset. / Slå lyset av. – Wyłącz światło.

Zaimek stoi przed partykułą: Slå det av! – Wyłącz to! Jeg fant det ut. (nie: Jeg fant ut det.)

Przeczenie i przysłówki idą przed partykułę: Hun ga ikke opp. – Nie poddała się.

W imiesłowie partykuła może przejść na początek i połączyć się z czasownikiem: lyset er slått av = lyset er avslått. Ale forma złożona często ma nowe znaczenie: avslå = odrzucić (wniosek).

Partykuła działa trochę jak polski przedrostek (wy-łączyć, do-wiedzieć się), tylko stoi osobno i po czasowniku. Ucz się całych wyrażeń – znaczenia rzadko da się zgadnąć.

Przykłady

Ikke gi opp nå, du er nesten ferdig!Nie poddawaj się teraz, prawie skończyłeś!

Jeg må finne ut når bussen går.Muszę sprawdzić, kiedy odjeżdża autobus.

Husk å slå av komfyren før du går.Pamiętaj, żeby wyłączyć kuchenkę przed wyjściem.

Kan du ta vare på katten mens vi er på ferie?Możesz zaopiekować się kotem, kiedy będziemy na urlopie?

La du merke til at hun hadde klipt seg?Zauważyłeś, że ścięła włosy?

Vi setter stor pris på hjelpen din.Bardzo doceniamy twoją pomoc.

Lyset var på hele natta, så jeg slo det av.Światło paliło się całą noc, więc je wyłączyłem.

Det kommer an på været.To zależy od pogody.