Formy oboczne w bokmålu: boka czy boken

Bokmål ma wiele form obocznych: możesz napisać boka albo boken, kastet albo kasta. Tu dowiesz się, które formy są dozwolone, czym jest radykalny i konserwatywny bokmål, co zmieniło się w 2005 roku i dlaczego warto być konsekwentnym.

Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.

O co tu chodzi?

Większość języków ma dla danego słowa jedną poprawną pisownię, z kilkoma wyjątkami. Bokmål jest nietypowy: wiele słów ma dwie albo nawet trzy poprawne formy i możesz wybierać. «Boka» i «boken» znaczą to samo (ta książka) i obie są dobre.

Główne wybory dzielą się na kilka grup. Rzeczowniki żeńskie mogą kończyć się na -a albo -en: «boka» albo «boken», «hytta» albo «hytten» (ten domek). Wiele form przeszłych kończy się na -et albo -a: «kastet» albo «kasta» (rzucił). A niektóre słowa mają po prostu bliźniacze formy: «fram» albo «frem» (naprzód), «hjem» albo «heim» (do domu), «sju» albo «syv» (siedem). Od 2005 roku wszystkie dozwolone formy są równie poprawne, także w podręcznikach i tekstach urzędowych.

Polszczyzna ma jedną normę, a dublety są u nas rzadkie, więc swoboda w bokmål może zaskakiwać. Zasada jest jednak prosta: wybierz jedną formę i trzymaj się jej w całym tekście. «Boka» w jednym akapicie i «boken» w następnym wygląda niechlujnie. Wszystkie te formy spotkasz w gazetach, w listach z NAV i w lekcjach dzieci, więc naucz się je rozpoznawać. Gdy piszesz sam, w podaniu o pracę albo na Norskprøven, każda dozwolona forma jest dobra, byle konsekwentnie. Słownik ordbokene.no pokazuje wszystkie dozwolone formy.

Zasady

Rodzaj żeński: ei bok, boka albo en bok, boken. Od 2005 roku każdy rzeczownik żeński może mieć -a albo -en: hytta/hytten (domek), jenta/jenten (dziewczyna).

Czas przeszły: wiele czasowników słabych może kończyć się na -et albo -a: kastet/kasta (rzucił), snakket/snakka (mówił), har vasket/har vaska (umył).

Pary słów: fram/frem, hjem/heim (do domu), vei/veg (droga), melk/mjølk (mleko), bro/bru (most), sju/syv (siedem), mellom/imellom (między). Słowniki na ordbokene.no pokazują wszystkie dozwolone formy.

Radykalny bokmål: wybiera formy bliskie wielu dialektom i nynorsku: boka, kasta, heim, veg, mjølk.

Konserwatywny bokmål: wybiera formy tradycyjne: boken, kastet, hjem, vei, melk, frem. Jest bliski riksmålowi.

Umiarkowany bokmål: mieszanka, którą pisze wiele osób, na przykład jenta i hytta, ale kastet, hjem i vei.

Riksmål: nie jest oficjalną normą, lecz osobnym standardem, którym opiekuje się Det Norske Akademi. Formy takie jak sne, sprog i efter to riksmål. W bokmålu jest snø (śnieg), språk (język) i etter (po).

Reforma z 2005 roku: zniknął podział na formy główne i poboczne. Wszystkie dozwolone formy stały się równie poprawne, także w podręcznikach i w urzędach państwowych.

Inne zmiany w 2005 roku: wróciło kilka form tradycyjnych, np. syv, hverken i mere obok sju, verken i mer. Rzadkie formy, jak kjerke i omn, usunięto.

Bądź konsekwentny: wybierz jedną formę dla każdego słowa. Nie pisz boka w jednym akapicie i boken w następnym ani kastet i vaska w tym samym tekście.

Na tej stronie: używamy popularnych form umiarkowanych. W czasie przeszłym piszemy kastet, a przy rzeczownikach żeńskich często widzisz obie formy, hytta albo hytten, żebyś rozpoznawał obie.

Typowy błąd: polska ortografia ma zwykle jedną poprawną formę, więc boka albo kasta wygląda na błąd albo gwarę. To pełnoprawny bokmål. Błędem jest dopiero mieszanie form w jednym tekście.

Przykłady

Kan du legge boka på hylla?Możesz odłożyć książkę na półkę?

Kan du legge boken på hyllen?Możesz odłożyć książkę na półkę?

Vi vasket bilen og ryddet garasjen i helgen.W weekend umyliśmy samochód i posprzątaliśmy garaż.

Vi vaska bilen og rydda garasjen i helga.W weekend umyliśmy samochód i posprzątaliśmy garaż.

Vi drar heim til Lofoten i jula.Na święta jedziemy do domu na Lofoty.

Det er syv kilometer til nærmeste butikk.Do najbliższego sklepu jest siedem kilometrów.

Hun gikk fram til tavla og skrev svaret.Podeszła do tablicy i napisała odpowiedź.

Skriv boka eller boken, men vær konsekvent i hele teksten.Pisz boka albo boken, ale bądź konsekwentny w całym tekście.