Wyróżnianie i partykuły: det … som, jo, vel, nok
Żeby coś wyróżnić po norwesku, możesz przenieść to na początek albo powiedzieć det er/var … som. Małe słówka jo, vel i nok mówią, co myślisz o tym, co mówisz – w mówionym norweskim są wszędzie.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: żeby wyróżnić część zdania, stawiasz ją na początku albo używasz det er/var … som. Małe słówka jo, vel i nok pokazują Twój stosunek do tego, co mówisz.
O co tu chodzi?
Każdy język ma sposoby, żeby wskazać najważniejszą część zdania. Możesz zaakcentować słowo głosem, przesunąć je na początek albo powiedzieć, że to Kari dzwoniła, a nie Per. Małe słówka pokazują też twój stosunek do tego, co mówisz: przecież, chyba, pewnie.
Norweski używa tego wszystkiego. Zdanie wyróżniające buduje się z det er/var ... som: «Det var Kari som ringte» (to Kari dzwoniła). Możesz też przesunąć coś na początek, a czasownik i tak zostaje na drugim miejscu: «Den filmen har jeg sett» (ten film widziałem). I są małe słówka: «Det er jo søndag i dag» (przecież dziś niedziela), «Du kommer vel i morgen?» (chyba przyjdziesz jutro?), «Hun kommer nok litt seint» (pewnie się trochę spóźni).
Polakowi te słówka przyjdą naturalnie, bo po polsku mamy ich mnóstwo. Jo to «przecież», vel w pytaniu to «chyba», nok to «pewnie», visst to «podobno», a da przypomina nasze «no» w «No chodź!» («Kom igjen, da!»). Trudniejszy jest szyk: po polsku «Ten film widziałem» jest w porządku, po norwesku czasownik musi stać drugi: «Den filmen har jeg sett», a nie «Den filmen jeg har sett». Te słówka usłyszysz w każdej przerwie na lunch i w każdej rozmowie z sąsiadem.
Zasady
- Wyróżnienie: Det + er/var + najważniejsza część + som + reszta: Det var Kari som ringte (to Kari dzwoniła, nie ktoś inny).
- Przy czasie lub miejscu som często znika: Det var i Bergen vi møttes. (To w Bergen się poznaliśmy.)
- Bardzo częste w pytaniach: Hvem var det som ringte? Er det du som har spist kaka mi?
- Przenieś dopełnienie na początek – czasownik i tak zostaje na drugim miejscu: Den filmen har jeg sett. (Ten film już widziałem.)
- Używa się tego często dla kontrastu: Te drikker jeg, men kaffe tåler jeg ikke.
- selv = sam, samemu albo nawet: Jeg malte huset selv. Selv barna skjønte det.
- jo = przecież, jak obaj wiemy: Det er jo søndag i dag. Jo to też „ależ tak” na pytanie z przeczeniem: Kommer du ikke? – Jo!
- da = łagodzi, zachęca albo pokazuje lekkie zniecierpliwienie: Kom igjen, da! (No chodź!) Det går bra, da. (Będzie dobrze.)
- vel = chyba, zakładam: Du kommer vel i morgen? (Przyjdziesz chyba jutro?) Ja vel = no dobrze.
- nok = pewnie, raczej albo „co prawda”: Hun kommer nok litt seint. Det er nok riktig, men …
- visst = podobno: Det blir visst regn i morgen. Ja visst! = Pewnie! Oczywiście!
- Te słówka stoją zaraz po czasowniku, przed ikke: Han er jo lege. Hun kommer nok ikke.
Typowy błąd: po polsku szyk jest swobodny, więc kusi Den filmen jeg har sett. Po norwesku czasownik musi być drugi: Den filmen har jeg sett.
Przykłady
- Det var naboen som fant hunden vår i skogen.To sąsiad znalazł naszego psa w lesie.
- Det er på fredag vi skal på hytta, ikke på lørdag.To w piątek jedziemy do domku, a nie w sobotę.
- Den boka har jeg lest tre ganger.Tę książkę czytałem już trzy razy.
- Du har vel husket å kjøpe melk?Pamiętałeś chyba, żeby kupić mleko?
- Vi kan jo ta toget til Flåm i stedet.Możemy przecież pojechać zamiast tego pociągiem do Flåm.
- Det blir visst et nytt kjøpesenter på Lillestrøm.Podobno w Lillestrøm powstanie nowe centrum handlowe.
- Hun er nok trøtt etter nattevakta.Pewnie jest zmęczona po nocnej zmianie.
- Kom igjen da, bussen går om to minutter!No chodź już, autobus odjeżdża za dwie minuty!