Zdania względne z som
Som odpowiada polskiemu „który” – ale nigdy się nie odmienia.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Zdanie względne to mały opis przyklejony do rzeczownika. Zamiast dwóch zdań (Mam koleżankę. Mieszka w Bergen.) robisz jedno: Mam koleżankę, która mieszka w Bergen. Klejem są słowa typu który, która, które.
Norweski ma na to jedno słowo: som. Nigdy się nie zmienia: «mannen som bor her» (mężczyzna, który tu mieszka), «boka som ligger på bordet» (książka, która leży na stole). Gdy som nie jest podmiotem, można je pominąć: «filmen (som) jeg så i går» (film, który widziałem wczoraj). Przyimek idzie na koniec: «huset som jeg bor i» (dom, w którym mieszkam). A ikke stoi przed czasownikiem, jak w każdym zdaniu podrzędnym: «boka som jeg ikke har lest».
Dla Polaka som to ulga: zamiast który, która, które, których, w którym, z którym jest jedno słowo, bez rodzajów i przypadków. Nowe są dwie rzeczy. Som da się pominąć, a «który» po polsku nigdy nie znika. I przyimek wędruje na sam koniec: «huset som jeg bor i», dosłownie «dom, który mieszkam w». Na początku brzmi to dziwnie, ale szybko wchodzi w ucho. Przydaje się zawsze, gdy opisujesz, czego potrzebujesz: w sklepie («Jeg trenger noe som fjerner flekker», potrzebuję czegoś, co usuwa plamy), na Finn.no («en leilighet som har balkong») i w pracy («kollegaen som jeg snakket om»).
Zasady
- Som stosuje się do osób i rzeczy: mannen som bor her (mężczyzna, który tu mieszka), boka som ligger på bordet.
- Som nie odmienia się – zastępuje „który, która, które, którego, którym…”: filmen som jeg så i går (film, który widziałem).
- Som można pominąć, gdy nie jest podmiotem: filmen jeg så i går.
- Przyimek idzie na koniec: huset som jeg bor i (dom, w którym mieszkam) – w polskim przyimek stoi przed „którym”.
- Szyk jak w zdaniu podrzędnym: boka som jeg ikke har lest.
Przykłady
- Kvinnen som jobber der, er fra Litauen.Kobieta, która tam pracuje, jest z Litwy.
- Det er byen jeg er født i.To miasto, w którym się urodziłem.
- Har du lest boka som jeg ga deg?Przeczytałeś książkę, którą ci dałem?
- Læreren som Emma har i år, er veldig streng.Nauczyciel, którego Emma ma w tym roku, jest bardzo surowy.
- Vi fant en hytte som ikke var så dyr.Znaleźliśmy domek, który nie był taki drogi.
- Er det du som har parkert foran garasjen min?To ty zaparkowałeś przed moim garażem?
- Hun som sitter i resepsjonen, snakker polsk.Pani, która siedzi w recepcji, mówi po polsku.