Pozwolić i dostać: la i få
La i få to krótkie czasowniki, które słyszysz bez przerwy: la oss gå (chodźmy), la være (zostaw), få vite (dowiedzieć się), få noen til å hjelpe (namówić kogoś do pomocy). Tu poznasz ich odmianę i najczęstsze wyrażenia.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: la znaczy pozwolić albo nie przeszkadzać: La meg prøve! (Daj mi spróbować!) Få znaczy dostać, móc albo zdołać: Jeg fikk vite det i går (dowiedziałem się wczoraj). Po la bezokolicznik stoi bez å.
O co tu chodzi?
La i få to dwa małe czasowniki z mnóstwem zadań. Pozwalasz komuś spróbować, zostawiasz coś w spokoju, namawiasz kogoś do pomocy, dajesz auto do umycia. Po polsku na każdą z tych rzeczy masz inne słowo, a norweski często radzi sobie tymi dwoma.
La znaczy pozwolić albo zostawić coś tak, jak jest: «La meg prøve!» (daj mi spróbować!), «La oss gå» (chodźmy), «La være!» (zostaw to!), «Jeg lot jakka ligge på bussen» (zostawiłem kurtkę w autobusie). Få to otrzymywanie, pozwolenie i sprawianie, że coś się dzieje: «Jeg fikk vite det i går» (dowiedziałem się wczoraj), «Får jeg lov til å gå tidlig?» (mogę wyjść wcześniej?), «Hun fikk meg til å le» (rozśmieszyła mnie). Po la nie ma å: «la meg hjelpe».
Polski robi to innymi słowami: pozwolić, zostawić, dowiedzieć się, namówić. Dobra wiadomość: «daj mi spróbować» to prawie dosłownie «la meg prøve», a «chodźmy» to «la oss gå». Uważaj tylko, żeby po la nie wstawiać å. A zostawianie kurtki z la to bardzo norweski obraz: «lot jakka ligge», dosłownie «pozwoliłem kurtce leżeć». Usłyszysz to codziennie w pracy («La meg hjelpe deg», pozwól, że ci pomogę), u lekarza («Når får vi vite svaret?», kiedy poznamy wynik?) i gdy zostawisz coś w autobusie.
Zasady
- Odmiana: la, lar, lot, har latt (pozwalać). Få, får, fikk, har fått (dostawać).
- La oss: propozycja, jak polskie «chodźmy, zróbmy»: La oss gå! La oss ta en pause (zróbmy przerwę).
- La + osoba + czasownik: pozwolić, bez å przed czasownikiem: La meg hjelpe deg. Foreldrene lot ham låne bilen (rodzice pozwolili mu pożyczyć auto). Hun lot meg vente i en time (kazała mi czekać godzinę).
- La være: nie rób tego, nie ruszaj: La være å ringe så sent! (Nie dzwoń tak późno!) La kaka være, den er til gjestene.
- La ligge, la stå: zostawić coś tam, gdzie jest: Jeg lot jakka ligge på bussen (zostawiłem kurtkę w autobusie). La døra stå åpen.
- La meg få vite: daj znać: La meg få vite når du er framme. Usłyszysz też «La meg vite», ale wielu uważa to za wpływ angielskiego.
- Få vite: dowiedzieć się: Når får vi vite resultatet? (Kiedy poznamy wynik?) Jeg fikk vite det først i dag.
- Få lov til: mieć pozwolenie: Får jeg lov til å gå tidlig i dag? Barna fikk lov til å være oppe lenge (dzieci mogły długo nie spać).
- Få noen til å: namówić kogoś do czegoś: Hun fikk meg til å le (rozśmieszyła mnie). Vi fikk sjefen til å kjøpe ny kaffemaskin.
- Få gjort noe: załatwić coś samemu albo przez kogoś: Jeg må få vasket bilen før helgen. Vi fikk malt huset i fjor (w zeszłym roku udało nam się pomalować dom).
- La czy få: dwie strony tej samej sprawy: Sjefen lot meg gå tidlig (szef pozwolił mi wyjść wcześniej). Jeg fikk gå tidlig (mogłem wyjść wcześniej).
Typowy błąd: polskie «daj mi spróbować» albo «daj znać» kusi, żeby powiedzieć «Gi meg prøve». Gi znaczy tylko «dać coś komuś». Pozwolenie to la: La meg prøve. La meg få vite.
Przykłady
- La oss ta en kaffe før møtet begynner.Napijmy się kawy, zanim zacznie się spotkanie.
- Legen lot meg vente i over en time.Lekarz kazał mi czekać ponad godzinę.
- La være å kjøpe mer melk, vi har nok.Nie kupuj już mleka, mamy wystarczająco.
- La meg få vite når du er framme i Trondheim.Daj znać, kiedy dotrzesz do Trondheim.
- Vi fikk vite om nedbemanningen samme dag.O redukcji etatów dowiedzieliśmy się tego samego dnia.
- Fikk du lov til å ta fri på fredag?Dostałeś zgodę na wolne w piątek?
- Hun fikk naboen til å klippe plenen mens hun var på ferie.Namówiła sąsiada, żeby skosił trawnik, kiedy była na urlopie.
- Jeg må få ryddet garasjen før vinteren kommer.Muszę posprzątać garaż, zanim przyjdzie zima.