Nawyki: pleier å, alltid, ofte, aldri
Kiedy opowiadasz o swoich nawykach, potrzebujesz pleier å i słów takich jak alltid, ofte i aldri. Tu nauczysz się mówić o nawykach teraz i w przeszłości oraz dowiesz się, gdzie w zdaniu stoją słowa określające częstotliwość.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: pleier å + bezokolicznik znaczy, że zwykle coś robisz: Jeg pleier å sykle til jobben (zwykle jeżdżę do pracy rowerem). O przeszłości mówisz pleide å. Słowa takie jak alltid i aldri stoją w zdaniu głównym po czasowniku.
O co tu chodzi?
Nawyk to coś, co robisz regularnie, bez większego zastanowienia: kawa każdego ranka, spacer po obiedzie, zakupy w sobotę. Gdy mówisz o nawykach, potrzebujesz też słów na to, jak często: zawsze, często, czasem, nigdy.
Norweski ma na nawyki osobny czasownik: pleie. «Jeg pleier å sykle til jobben» (zwykle jeżdżę do pracy rowerem). W przeszłości to pleide: «Vi pleide å bo i Drammen» (kiedyś mieszkaliśmy w Drammen). Słowa częstotliwości stoją w zdaniu głównym po czasowniku: «Jeg spiser alltid frokost» (zawsze jem śniadanie), «Hun kommer sjelden for sent» (rzadko się spóźnia). W zdaniu podrzędnym przeskakują przed czasownik: «fordi jeg alltid sykler».
Po polsku mówisz «zwykle», «zazwyczaj», «kiedyś», czyli używasz przysłówków. Norweski woli czasownik: «pleier å» to «zwykle», a «pleide å» to «kiedyś, dawniej». Drugi kłopot to szyk. Po polsku «zawsze jem» brzmi naturalnie, więc kusi «Jeg alltid spiser». Po norwesku najpierw czasownik: «Jeg spiser alltid». O nawykach mówisz cały czas: w luźnej rozmowie («Hva pleier du å gjøre i helgene?», co zwykle robisz w weekendy?), u lekarza («Hvor ofte trener du?», jak często ćwiczysz?) i na rozmowie o pracę.
Zasady
- Odmiana: pleie, pleier, pleide, har pleid. Po pleier zawsze jest å: pleier å spise, pleide å bo.
- Teraźniejszość: pleier å dla dzisiejszych nawyków: Vi pleier å spise middag klokka fem (zwykle jemy obiad o piątej). Hva pleier du å gjøre i helgene?
- Przeszłość: pleide å dla nawyków, które się skończyły: Jeg pleide å røyke, men nå har jeg sluttet (kiedyś paliłem, ale rzuciłem). Da vi bodde i Bodø, pleide vi å gå på ski hver helg.
- Przeczenie: ikke stoi po pleier: Jeg pleier ikke å drikke kaffe om kvelden (zwykle nie piję kawy wieczorem).
- Od zawsze do nigdy: alltid (zawsze), nesten alltid (prawie zawsze), vanligvis (zwykle), ofte (często), av og til (czasami), sjelden (rzadko), nesten aldri (prawie nigdy), aldri (nigdy).
- Zdanie główne: słowo częstotliwości stoi po odmienionym czasowniku: Jeg spiser alltid frokost (zawsze jem śniadanie). Hun kommer sjelden for sent.
- Dwa czasowniki: po pierwszym z nich: Jeg har aldri vært i Lofoten (nigdy nie byłem na Lofotach). Vi kan ofte jobbe hjemmefra.
- Inwersja: czasownik, podmiot, potem słowo częstotliwości: Om sommeren bader vi ofte i sjøen (latem często kąpiemy się w morzu). Hvorfor kommer du alltid for sent?
- Zdanie podrzędne: przed czasownikiem: ... fordi jeg alltid sykler (bo zawsze jeżdżę rowerem). ... at hun sjelden ringer. Hvis du ofte jobber sent, ...
- Na początku zdania: av og til, vanligvis i ofte mogą stać na początku, a wtedy od razu po nich idzie czasownik: Av og til tar jeg bussen. Vanligvis står jeg opp klokka sju.
- Stałe wyrażenia: hver dag (codziennie), en gang i uka (raz w tygodniu) i to ganger i måneden zwykle stoją na końcu: Jeg trener tre ganger i uka. Vi handler på Rema hver lørdag.
Typowy błąd: po polsku «zawsze» stoi zwykle przed czasownikiem (zawsze jem śniadanie), więc wychodzi «Jeg alltid spiser frokost». W zdaniu głównym najpierw czasownik: Jeg spiser alltid frokost.
Przykłady
- Jeg pleier å sykle til jobben når det ikke regner.Zwykle jeżdżę do pracy rowerem, kiedy nie pada.
- Hva pleier dere å gjøre på 17. mai?Co zwykle robicie 17 maja?
- Da jeg bodde i Gdańsk, pleide jeg å bade i sjøen hver morgen.Kiedy mieszkałem w Gdańsku, codziennie rano kąpałem się w morzu.
- Hun drikker nesten aldri kaffe etter klokka tre.Prawie nigdy nie pije kawy po piętnastej.
- Vi spiser av og til middag hos svigermor på søndager.W niedziele czasami jemy obiad u teściowej.
- Bussen kommer sjelden presis om vinteren.Zimą autobus rzadko przyjeżdża punktualnie.
- Han sier at han alltid tar trappa på jobben.Mówi, że w pracy zawsze chodzi po schodach.
- Om fredagen handler vi vanligvis på Kiwi etter jobb.W piątki po pracy zwykle robimy zakupy w Kiwi.