Tryb warunkowy: ville, skulle i hvis
Norweski nie ma osobnej formy trybu warunkowego. Używasz ville lub skulle + bezokolicznik, a w zdaniu z hvis czasu przeszłego.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Tryb przypuszczający to sposób mówienia o rzeczach, które nie są prawdziwe albo jeszcze się nie stały: o życzeniach, uprzejmych prośbach, radach i sytuacjach typu «co by było, gdyby». Gdybym miał więcej czasu, nauczyłbym się jeździć na nartach. Poproszę kawę. Na twoim miejscu zadzwoniłbym do lekarza.
Norweski nie ma na to osobnej końcówki. Używa ville albo skulle z czasownikiem: «Det ville vært fint» (byłoby fajnie), «Jeg skulle gjerne hatt en kaffe» (poproszę kawę). W zdaniu z hvis stawiasz czas przeszły: «Hvis jeg hadde tid, ville jeg lært spansk» (gdybym miał czas, uczyłbym się hiszpańskiego). Bez hvis czasownik idzie na początek: «Hadde jeg visst det, ville jeg ha kommet» (gdybym wiedział, przyszedłbym).
Po polsku «by» pojawia się w obu częściach: gdybym miał, uczyłbym się. Po norwesku tylko w głównej: w części z hvis jest zwykły czas przeszły, «hvis jeg hadde», nigdy «hvis jeg ville ha». Polskie «gdybym wiedział» może dotyczyć i teraz, i przeszłości, a norweski je rozróżnia: «hvis jeg visste» (teraz) i «hvis jeg hadde visst» (wtedy). Norwegowie używają tych form, żeby brzmieć uprzejmie: w kawiarni («Jeg skulle gjerne hatt en bolle»), przy radzie dla kolegi («Jeg ville ringt legen») i przy marzeniach o domku nad morzem.
Zasady
- Ville + bezokolicznik = życzenie lub możliwy skutek: Jeg ville gjerne bodd ved sjøen – chętnie mieszkałbym nad morzem. Det ville vært fint – byłoby fajnie.
- Skulle + bezokolicznik = rada i grzeczna prośba: Du skulle prøvd det – powinieneś był spróbować. Jeg skulle gjerne hatt en kaffe – poproszę kawę.
- W mowie po ville/skulle często stoi imiesłów (ville vært, skulle hatt) zamiast bezokolicznika (ville være). Obie formy są poprawne.
- Trzy typy zdań z hvis (jeśli):
- 1) Realne: Hvis det regner, blir vi hjemme. – Jeśli będzie padać, zostaniemy w domu. (teraźniejszy + teraźniejszy)
- 2) Wyobrażone, teraz: Hvis jeg hadde tid, ville jeg lært spansk. – Gdybym miał czas, uczyłbym się hiszpańskiego.
- 3) Nierzeczywiste, przeszłość: Hvis jeg hadde visst det, ville jeg ha kommet. – Gdybym był wiedział, przyszedłbym.
- Bez hvis zaczynasz od czasownika: Hadde jeg visst det, ville jeg ha kommet. Var jeg deg, ville jeg sagt nei. – Na twoim miejscu odmówiłbym.
- W polskim „by” stoi w obu częściach (gdybym… zrobiłbym). W norweskim ville jest tylko w zdaniu głównym, a w zdaniu z hvis jest zwykły czas przeszły: Hvis jeg hadde penger, ville jeg …
Przykłady
- Hvis jeg vant i Lotto, ville jeg kjøpt en hytte.Gdybym wygrał w Lotto, kupiłbym domek letniskowy.
- Hadde jeg visst at du var syk, ville jeg ha ringt.Gdybym wiedział, że jesteś chory, zadzwoniłbym.
- Det ville vært fint å se deg igjen.Miło byłoby znów cię zobaczyć.
- Jeg skulle gjerne hatt to billetter til Bergen.Poproszę dwa bilety do Bergen.
- Hvis det blir fint vær, griller vi i hagen.Jeśli będzie ładna pogoda, zrobimy grilla w ogrodzie.
- Du skulle ha sett ansiktet hans!Szkoda, że nie widziałeś jego miny!
- Var jeg deg, ville jeg snakket med sjefen.Na twoim miejscu porozmawiałbym z szefem.
- Hvis toget ikke hadde vært forsinket, hadde vi rukket flyet.Gdyby pociąg się nie spóźnił, zdążylibyśmy na samolot.