Nieregularne przymiotniki
Większość przymiotników ma prosty wzór: stor – stort – store. Mała grupa go łamie i oczywiście są to słowa, których używasz cały czas: liten, annen, egen, blå, gammel.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: zwykły wzór to en stor bil – et stort hus – store biler. Poniższe słowa się go nie trzymają – ucz się ich jako małych tabelek.
O co tu chodzi?
Większość norweskich przymiotników trzyma się jednego prostego wzoru: «stor, stort, store» (duży). Ale kilka słów łamie zasady, i niestety to akurat te, których używamy cały czas: «liten» (mały), «gammel» (stary), «annen» (inny) i «egen» (własny). To przymiotniki nieregularne.
Weźmy «liten»: «en liten gutt» (mały chłopiec), «ei lita jente» (mała dziewczynka), «et lite barn» (małe dziecko), ale «små barn» (małe dzieci) i «den lille gutten» (ten mały chłopiec). Tu zmienia się całe słowo, nie tylko końcówka. Inne słowa są prawie regularne, ale mają drobne wyjątki: «blå» (niebieski) nie dostaje -e w liczbie mnogiej («blå biler»), a słowa na -ig nie dostają -t: «et viktig møte» (ważne spotkanie). Warto uczyć się ich jako małych tabelek.
Po polsku też są przymiotniki z nietypowym stopniowaniem (dobry, lepszy, mały, mniejszy), więc wyjątki nie są ci obce. W norweskim jest ich na szczęście garstka, a do tego nie ma przypadków. «Små» działa trochę jak osobne słowo do liczby mnogiej. Przydadzą się, gdy mówisz o dzieciach («de små», maluchy), o mieszkaniu («et lite kjøkken», mała kuchnia) albo o innym terminie: «Kan vi ta det en annen gang?» (możemy to zrobić innym razem?).
Zasady
- liten (mały): en liten gutt – ei lita jente – et lite barn – små barn – den lille gutten – de små barna.
- annen (inny): en annen dag – et annet sted – andre ganger – den andre bussen.
- egen (własny): en egen inngang – et eget rom – egne barn. Z zaimkiem dzierżawczym: min egen bil, mitt eget hus, sine egne barn.
- blå, grå (niebieski, szary): bez -e w liczbie mnogiej i formie określonej: en blå bil – et blått hus – blå biler – den blå bilen. (Blåe też jest dozwolone, ale rzadsze.)
- Ale ny dostaje -tt i -e: et nytt hus, nye sko. Tak samo fri: et fritt land, frie valg.
- -ig i -lig: bez -t w rodzaju nijakim: en viktig dag – et viktig møte – viktige ting. Et hyggelig sted, et vanlig navn.
- -sk: bez -t, gdy słowo ma kilka sylab albo oznacza narodowość: et norsk flagg, et praktisk tips. Krótkie słowa dostają -t: friskt, ferskt brød.
- Jeśli słowo kończy się już na spółgłoskę + t, nic się nie dodaje: et kort møte, et svart skap.
- god i rød zachowują d i dostają -t: godt, rødt (wymowa „got”, „røtt”).
- -el, -en, -er tracą e w liczbie mnogiej, a podwójna spółgłoska staje się pojedyncza: gammel – gammelt – gamle, sulten – sultent – sultne, vakker – vakkert – vakre, enkel – enkelt – enkle.
- Niektóre nigdy się nie zmieniają: bra, gratis, moderne, stille, ekte: et bra tilbud, gratis parkering, moderne leiligheter.
Typowy błąd: Polacy dobrze czują zgodę rodzaju, ale przesadzają z regułą -t: „et viktigt møte”, „et norskt ord”. Po -ig i -sk nie dodajesz -t: et viktig møte, et norsk ord.
Przykłady
- Vi bor i en liten leilighet på Grünerløkka.Mieszkamy w małym mieszkaniu na Grünerløkka.
- De små barna sover etter lunsj i barnehagen.Małe dzieci śpią w przedszkolu po obiedzie.
- Kan vi ta det en annen dag? Jeg er syk i dag.Możemy to zrobić innego dnia? Dziś jestem chory.
- Endelig har sønnen vår fått sitt eget rom.Nasz syn w końcu ma własny pokój.
- Hun kjøpte et blått skjerf og to grå luer.Kupiła niebieski szalik i dwie szare czapki.
- Det var et viktig møte, så jeg kunne ikke gå tidlig.To było ważne spotkanie, więc nie mogłem wyjść wcześniej.
- Hytta er gammel, men den har et moderne kjøkken.Domek jest stary, ale ma nowoczesną kuchnię.
- Jeg er så sulten! Er det noe godt i kjøleskapet?Jestem strasznie głodny! Jest coś dobrego w lodówce?