Zaimki nieokreślone: noen, ingen, alle, hver
Noen, ingen, alle i mye to słowa, których używasz, gdy nie możesz albo nie chcesz powiedzieć dokładnie, kto lub co. Słyszysz je cały dzień – w sklepie, w pracy i w autobusie.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: te słowa mówią o osobach i rzeczach bez nazywania ich – noen (ktoś), noe (coś), ingen (nikt), alle (wszyscy).
O co tu chodzi?
Zaimki nieokreślone to słowa, których używamy, gdy nie możemy albo nie chcemy powiedzieć dokładnie kto lub co: ktoś, coś, nikt, wszyscy, wszystko. «Er det noen hjemme?» (jest ktoś w domu?) Nie wiemy kto, tylko że może ktoś tam jest.
Po norwesku rozróżnia się ludzi i rzeczy. O ludziach mówisz «noen» (ktoś), «ingen» (nikt) i «alle» (wszyscy): «Noen ringte» (ktoś dzwonił), «Ingen svarte» (nikt nie odpowiedział), «Alle kom på festen» (wszyscy przyszli na imprezę). O rzeczach, «noe» (coś), «ingenting» (nic) i «alt» (wszystko): «Vil du ha noe å drikke?» (chcesz coś do picia?), «Hun sa ingenting» (nic nie powiedziała), «Alt er klart» (wszystko gotowe). Na co dzień Norwegowie często mówią «ikke noe» i «ikke noen» zamiast «ingenting» i «ingen».
Uwaga na polską podwójną negację: po polsku mówisz «nikt nie przyszedł», «nic nie widziałem». Po norwesku wystarczy jedno przeczenie: «Ingen kom», «Jeg så ingenting». «Ingen kom ikke» to typowy polski błąd! Również «Jeg har ikke sett noen» znaczy «nikogo nie widziałem». Te słowa usłyszysz cały dzień: przy kasie («Var det noe mer?», coś jeszcze?), w pracy («Har noen sett nøklene mine?») i w autobusie.
Zasady
- Minitabela: osoba – noen (ktoś) / ingen (nikt) / alle (wszyscy); rzecz – noe (coś) / ingenting (nic) / alt (wszystko).
- noen = ktoś, ktokolwiek: Er det noen hjemme? (Jest ktoś w domu?)
- noe = coś, cokolwiek: Vil du ha noe å drikke? (Chcesz coś do picia?)
- noen przed liczbą mnogą = kilka, jacyś: Jeg har noen venner i Bergen. noe przed tym, czego nie liczymy: Har vi noe melk igjen?
- ingen = nikt, żaden: Ingen svarte. Przed rzeczownikiem: Jeg har ingen bil – w mowie częściej: Jeg har ikke bil.
- ingenting = nic: Hun sa ingenting. To samo znaczy: Hun sa ikke noe.
- Gdy czasownik ma dwie części (har sett, skal kjøpe), mówimy ikke + noe/noen: Jeg har ikke sett noen. Nie: Jeg har sett ingen.
- alle = wszyscy: Alle kom på festen. alt = wszystko: Alt er klart.
- hver przed słowami en/ei, hvert przed słowami et = każdy, każde: hver dag, hvert år. hverandre = nawzajem, siebie: Vi ringer hverandre hver kveld.
- begge = obaj, obie, oboje: Begge barna går i barnehagen.
- mange stoi przy tym, co można policzyć, mye przy tym, czego nie można: mange bøker (dużo książek), mye snø (dużo śniegu).
- få = mało (policzalne), lite = mało (niepoliczalne): Det kom få folk. Vi har lite tid.
Typowy błąd: po polsku mówimy „Nikt nic nie widział” z kilkoma przeczeniami. Po norwesku wystarczy jedno: Ingen så noe – nie: Ingen så ingenting. Uważaj też na „dużo”: raz to mange, raz mye.
Przykłady
- Er det noen som har sett nøklene mine?Czy ktoś widział moje klucze?
- Kari ringte, men ingen tok telefonen.Kari dzwoniła, ale nikt nie odebrał.
- Jeg har ikke spist noe siden frokost.Od śniadania nic nie jadłem.
- Alle på jobben skal på julebord i Trondheim.Wszyscy z pracy jadą na świąteczną imprezę firmową do Trondheim.
- Vi ser hverandre hver fredag på treningssenteret.Widzimy się w każdy piątek na siłowni.
- Begge ungene til Lars går på Sagene skole.Oboje dzieci Larsa chodzą do szkoły Sagene.
- Det var mye snø på Gol, men få folk i bakken.W Gol było dużo śniegu, ale mało ludzi na stoku.
- Takk for maten, alt var kjempegodt!Dziękuję za jedzenie, wszystko było pyszne!