Zaimki wskazujące
Denne bilen, det huset der: gdy na coś wskazujesz, rzeczownik ma formę określoną.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Gdy na coś wskazujemy, używamy małych słów jak «ten» i «tamten». Mówią, czy rzecz jest blisko, czy dalej, i o którą z kilku rzeczy chodzi: ta kurtka tutaj, a nie tamta.
Po norwesku mówisz «denne, dette, disse» o rzeczach bliskich, a «den, det, de» o dalszych, często z «der» (tam) po rzeczowniku: «Denne bilen er min» (ten samochód jest mój), «Det huset der er gammelt» (tamten dom jest stary), «Disse skoene er for små» (te buty są za małe). Zwróć uwagę: rzeczownik stoi w formie określonej, «denne bilen», nie «denne bil». Słowo zmienia się też według rodzaju: «denne» dla słów en/ei, «dette» dla słów et.
Po polsku też odmieniasz zaimek według rodzaju (ten, ta, to, te), więc ta część jest znajoma. Nowość to końcówka rzeczownika: polski nie ma rodzajników, a norweski mówi dosłownie «ten samochód-ten». Najczęstszy błąd Polaków to właśnie «denne bil». Zaimków wskazujących użyjesz cały czas: w sklepie («Kan jeg prøve den der?», mogę przymierzyć tamtą?), w piekarni («Jeg vil ha dette brødet») i gdy kogoś oprowadzasz: «Dette er kjøkkenet» (to jest kuchnia).
Zasady
- Blisko (tu): denne (słowa en/ei), dette (słowa et), disse (l.mn.).
- Daleko (tam): den, det, de + często der po rzeczowniku.
- Tabela: denne bilen / dette huset / disse bilene (ten samochód / ten dom / te samochody) | den bilen (der) / det huset (der) / de bilene (der) (tamten…)
- Podwójna określoność: rzeczownik po zaimku ma formę określoną: denne bilen, nie 'denne bil'. Polski nie ma rodzajników, więc to najczęstszy błąd.
- W języku formalnym zdarza się denne uke, dette år, ale denne uka i dette året są najczęstsze.
- Z przymiotnikiem: den store bilen, dette fine huset, disse nye skoene – przymiotnik dostaje -e.
- Bez rzeczownika: Denne er min (Ten jest mój). Det der er ikke mitt. Hva er dette? (Co to jest?)
- Dette/det może wskazywać na całą sytuację: Dette er Anna (To jest Anna). Det var en fin dag.
- W mowie wielu mówi den her / det her zamiast denne / dette: den her bilen.
Przykłady
- Denne jakka er for liten.Ta kurtka jest za mała.
- Dette huset er fra 1890.Ten dom jest z 1890 roku.
- Disse skoene er nye.Te buty są nowe.
- Ser du den mannen der?Widzisz tamtego mężczyznę?
- Jeg vil ha det store glasset.Chcę tamtą dużą szklankę.
- Hva er dette?Co to jest?
- De bøkene der er mine.Tamte książki są moje.