Czasowniki mocne i nieregularne

O co tu chodzi?

Niektóre czasowniki nie trzymają się zwykłych zasad w czasie przeszłym. Zamiast dostać końcówkę, zmieniają samogłoskę w środku słowa: «drikke, drakk» (pić, piłem), «skrive, skrev» (pisać, pisałem). To czasowniki mocne. Nie ma ich bardzo dużo, ale są bardzo częste.

Czasowniki mocne to zwykle najstarsze i najczęściej używane słowa: å gå (iść), å komme (przyjść), å se (widzieć), å bli (stać się), å finne (znaleźć). «Jeg gikk hjem» (poszedłem do domu), «Hun kom for sent» (przyszła za późno), «Vi så en elg i skogen» (widzieliśmy łosia w lesie). Wiele z nich ma wzory, np. i, e, e: «skrive, skrev, har skrevet». Gdy znasz wzór, łatwiej zapamiętać nowe słowa.

Po polsku też są czasowniki nieregularne (iść, szedł, jeść, jadł), więc zjawisko nie jest ci obce. Różnica: po norwesku zmienia się tylko jedna forma i nie dochodzą końcówki osobowe, «gikk» to szedłem, szłaś i szliśmy naraz. Najlepiej uczyć się trzech form razem, jak rymowanki. Przydadzą ci się w prawie każdej rozmowie o przeszłości, bo najczęstsze codzienne czasowniki to właśnie te mocne.

Zasady

Kolejność: bezokolicznik – czas teraźniejszy – przeszły – perfekt.

Czas teraźniejszy prawie zawsze jest regularny (-r). Wkuć trzeba przeszły i perfekt.

Imiesłów często kończy się na -et (skrevet, funnet) lub -tt (gitt, gått).

Wzór samogłosek i – e – e/i: å bli – blir – ble – har blitt (stać się); å skrive – skriver – skrev – har skrevet (pisać); å bite – biter – bet – har bitt (gryźć); å gripe – griper – grep – har grepet (chwytać); å stige – stiger – steg – har steget (wzrastać, wchodzić); å drive – driver – drev – har drevet (prowadzić (firmę), uprawiać (sport)).

Wzór samogłosek y – ø/øy – u/ø/o: å by – byr – bød – har budt (oferować); å fly – flyr – fløy – har fløyet (latać); å bryte – bryter – brøt – har brutt (łamać); å skyte – skyter – skjøt – har skutt (strzelać); å fryse – fryser – frøs – har frosset (marznąć); å nyte – nyter – nøt – har nytt (delektować się).

Wzór samogłosek i/e – a – u: å finne – finner – fant – har funnet (znaleźć); å drikke – drikker – drakk – har drukket (pić); å synge – synger – sang – har sunget (śpiewać); å hjelpe – hjelper – hjalp – har hjulpet (pomagać); å vinne – vinner – vant – har vunnet (wygrywać); å binde – binder – bandt – har bundet (wiązać); å springe – springer – sprang – har sprunget (biec); å forsvinne – forsvinner – forsvant – har forsvunnet (znikać).

Wzór samogłosek e/æ/o – a/o – å/u/o: å bære – bærer – bar – har båret (nieść); å stjele – stjeler – stjal – har stjålet (kraść); å skjære – skjærer – skar – har skåret (kroić); å treffe – treffer – traff – har truffet (spotykać, trafiać); å komme – kommer – kom – har kommet (przychodzić); å sove – sover – sov – har sovet (spać).

Wzór samogłosek i/e – a/å: å gi – gir – ga – har gitt (dawać); å se – ser – så – har sett (widzieć); å be – ber – ba – har bedt (prosić); å ligge – ligger – lå – har ligget (leżeć); å sitte – sitter – satt – har sittet (siedzieć); å være – er – var – har vært (być).

Wzór samogłosek a/å/e – o: å ta – tar – tok – har tatt (brać); å dra – drar – dro – har dratt (jechać, wyjeżdżać; ciągnąć); å slå – slår – slo – har slått (uderzać); å stå – står – sto – har stått (stać); å la – lar – lot – har latt (pozwalać); å le – ler – lo – har ledd (śmiać się).

Wzór samogłosek å/a/o – i/e/a: å gå – går – gikk – har gått (iść); å få – får – fikk – har fått (dostawać); å falle – faller – falt – har falt (padać, upadać); å holde – holder – holdt – har holdt (trzymać); å henge – henger – hang – har hengt (wisieć).

Nieregularne czasowniki słabe: å si – sier – sa – har sagt (mówić, powiedzieć); å gjøre – gjør – gjorde – har gjort (robić); å vite – vet – visste – har visst (wiedzieć); å selge – selger – solgte – har solgt (sprzedawać); å spørre – spør – spurte – har spurt (pytać); å legge – legger – la – har lagt (kłaść); å sette – setter – satte – har satt (stawiać); å ha – har – hadde – har hatt (mieć).

Wskazówka: ucz się grupami o tym samym wzorze samogłosek i powtarzaj na głos jak wyliczankę: drikke – drakk – drukket. Polakom zdarza się dodawać -et do mocnych czasowników (gået zamiast gått) – to typowy błąd.

Przykłady

Vi drakk kaffe og snakket om gamle dager.Piliśmy kawę i rozmawialiśmy o dawnych czasach.

Hun skrev et langt brev til moren sin.Napisała długi list do mamy.

Jeg fikk en pakke i dag.Dostałem dziś paczkę.

Har du sett nøklene mine?Widziałeś moje klucze?

Barna sov da vi kom hjem.Dzieci spały, kiedy wróciliśmy do domu.

Hva sa han?Co powiedział?

Noen har stjålet sykkelen min.Ktoś ukradł mi rower.

Toget gikk klokka åtte, og vi satt på det.Pociąg odjechał o ósmej, a my w nim siedzieliśmy.