Przysłówki
Gdzie stoi ikke? Dlaczego hjem, a hjemme? Oto zasady przysłówków.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Przysłówek to słowo, które mówi coś więcej o czasowniku, przymiotniku albo całym zdaniu. Odpowiada na pytania jak, gdzie, kiedy i jak często: szybko, w domu, dziś, zawsze. Małe słówko «ikke» (nie) też jest przysłówkiem, i może najważniejszym ze wszystkich.
Po norwesku pilnuj dwóch rzeczy. Pierwsza to miejsce: krótkie słowa jak «ikke», «alltid» (zawsze) i «aldri» (nigdy) stoją zaraz po czasowniku: «Jeg spiser ikke kjøtt» (nie jem mięsa), «Hun kommer alltid for sent» (zawsze się spóźnia). Druga to forma: wiele przysłówków powstaje z przymiotników przez -t: «Han kjører fort» (jeździ szybko), «Hun synger pent» (ładnie śpiewa). Niektóre mają też dwie formy, kierunek i miejsce: «Jeg går hjem» (idę do domu), ale «Jeg er hjemme» (jestem w domu).
Po polsku «nie» stoi przed czasownikiem: «nie jem». Po norwesku «ikke» idzie za czasownikiem, «Jeg spiser ikke», a «Jeg ikke spiser» to typowy polski błąd. Za to para «hjem, hjemme» przypomina polskie «do domu, w domu», więc logika jest ci znana. Przysłówki usłyszysz w każdej rozmowie: «Jeg kan dessverre ikke komme» (niestety nie mogę przyjść), «Vi er ute nå» (jesteśmy teraz na dworze).
Zasady
- Przysłówki zdaniowe (ikke, alltid, aldri, også, bare, kanskje, ofte, gjerne) stoją zaraz po czasowniku w zdaniu głównym: Jeg spiser ikke kjøtt. Po polsku 'nie' stoi przed czasownikiem – w norweskim po!
- Przy dwóch czasownikach przysłówek stoi po pierwszym: Jeg har ikke spist. Hun kan alltid komme.
- Przy inwersji przysłówek stoi po podmiocie: I dag spiser jeg ikke kjøtt. Kommer du ikke?
- W zdaniu podrzędnym przysłówek stoi PRZED czasownikiem: …fordi jeg ikke spiser kjøtt. …at hun alltid kommer for sent.
- Zaimek jako dopełnienie może stać przed ikke: Jeg ser ham ikke. Ale: Jeg ser ikke Per.
- Przysłówki od przymiotników: dodaj -t: pen – pent, god – godt. Hun synger pent (Ona ładnie śpiewa). Han kjører fort.
- Przymiotniki na -ig często nie dostają -t: Han snakker rolig. Słowa na -sk: praktisk.
- Kierunek (dokąd?) a miejsce (gdzie?): hjem – hjemme, ut – ute, inn – inne, opp – oppe, ned – nede, bort – borte.
- Jeg går hjem (Idę do domu). Jeg er hjemme (Jestem w domu). Gå ut! Barna er ute. Kom inn! Vi sitter inne.
- Czasowniki går, reiser, kommer, løper wskazują kierunek; er, bor, sitter, står – miejsce. Jak polskie 'dokąd' i 'gdzie'.
Przykłady
- Jeg drikker ikke kaffe.Nie piję kawy.
- Hun sier at hun aldri har vært i Bergen.Mówi, że nigdy nie była w Bergen.
- I morgen kommer jeg kanskje.Jutro może przyjdę.
- Vi går hjem nå.Idziemy teraz do domu.
- Er du hjemme i kveld?Jesteś dziś wieczorem w domu?
- Det er kaldt ute, så vi blir inne.Na dworze jest zimno, więc zostajemy w środku.
- Han snakker norsk veldig godt.On mówi bardzo dobrze po norwesku.
- Jeg ser ham ikke.Nie widzę go.