Spójniki
Og, men, så łączą zdania główne. At, fordi, når otwierają zdanie podrzędne – i zmieniają szyk.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Spójniki to małe słowa, które łączą części zdania: i, ale, bo, kiedy. Dzięki nim przechodzisz od krótkich, prostych zdań do dłuższych, które tłumaczą powody, czas i warunki. Wtedy twój norweski zaczyna brzmieć dorośle.
Norweski ma dwa rodzaje. Pierwszy łączy dwa zwykłe zdania i szyk się nie zmienia: «Jeg er sliten, men jeg går på jobb» (jestem zmęczony, ale idę do pracy). Drugi zaczyna zdanie podrzędne, takie, które nie może stać samo: «…fordi jeg er syk» (…bo jestem chory), «…når jeg kommer hjem» (…kiedy wrócę do domu). W zdaniu podrzędnym słowa jak «ikke» przechodzą przed czasownik: «Jeg blir hjemme fordi jeg ikke har tid». A jeśli zaczniesz od zdania podrzędnego, czasownik stoi zaraz po przecinku: «Når jeg kommer hjem, lager jeg mat».
Po polsku szyk po spójniku jest swobodny, więc te przesunięcia wydają się dziwne. Tak samo «kiedy»: polski ma jedno słowo, a norweski dwa, «da» o jednym zdarzeniu w przeszłości, «når» o reszcie. Dzięki spójnikom wytłumaczysz się w mailu do szefa, porozmawiasz z lekarzem rodzinnym i powiesz, dlaczego się spóźniłeś.
Zasady
- Spójniki współrzędne: og (i), men (ale), eller (lub), for (bo), så (więc). Po nich zwykły szyk zdania głównego: Jeg er sliten, så jeg går hjem.
- For = bo, ale ze szykiem zdania głównego i nieco formalne: Hun ble hjemme, for hun var syk.
- Så (więc) NIE powoduje inwersji przy łączeniu zdań: …, så jeg går hjem. Ale przysłówek derfor (dlatego) – tak: Derfor går jeg hjem.
- Spójniki podrzędne: at (że), fordi (ponieważ), når (kiedy), da (kiedy), hvis (jeśli), om (czy), selv om (chociaż), mens (podczas gdy), før (zanim), etter at (po tym jak), siden (ponieważ, odkąd), til (aż), slik at (tak że).
- W zdaniu podrzędnym ikke/aldri/alltid stoją PRZED czasownikiem: …fordi jeg ikke har tid.
- Gdy zdanie zaczyna się od podrzędnego, w głównym jest inwersja: Når jeg kommer hjem, lager jeg mat.
- Når czy da – po polsku jedno 'kiedy'! Når = powtarzalnie w przeszłości, teraz, w przyszłości: Når jeg var liten, badet vi hver sommer. Når jeg kommer, ringer jeg.
- Da = jednorazowo w przeszłości: Da jeg var 10 år, flyttet vi. Da jeg kom hjem i går, var døra åpen.
- Hvis = warunek (jeśli), selv om = chociaż, mens = podczas gdy, før / etter at = kolejność zdarzeń.
- W pytaniu Når kommer du? når jest słowem pytającym, nie spójnikiem.
Przykłady
- Jeg er trøtt, men jeg må jobbe.Jestem zmęczony, ale muszę pracować.
- Det regner, så vi tar bussen.Pada, więc jedziemy autobusem.
- Hun kommer ikke fordi hun er syk.Nie przyjdzie, bo jest chora.
- Da jeg kom til Norge, kunne jeg ikke norsk.Kiedy przyjechałem do Norwegii, nie znałem norweskiego.
- Når det snør, går vi på ski.Kiedy pada śnieg, jeździmy na nartach.
- Hvis du har tid, kan du ringe meg.Jeśli masz czas, możesz do mnie zadzwonić.
- Vi gikk ut selv om det var kaldt.Wyszliśmy, chociaż było zimno.
- Han leser mens hun lager mat.On czyta, podczas gdy ona gotuje.