Jungtukai
Og, men, så jungia pagrindinius sakinius. At, fordi, når pradeda šalutinį sakinį – ir keičia žodžių tvarką.
Mokome bokmål, dažniausiai Norvegijoje vartojamos rašytinės kalbos formos.
Apie ką tai?
Jungtukai, tai maži žodžiai, kurie jungia sakinio dalis: ir, bet, nes, kai. Su jais pereini nuo trumpų, paprastų sakinių prie ilgesnių, kurie paaiškina priežastis, laiką ir sąlygas. Tada tavo norvegų kalba pradeda skambėti suaugusiai.
Norvegų kalboje yra dvi rūšys. Pirmoji jungia du paprastus sakinius, ir žodžių tvarka nesikeičia: «Jeg er sliten, men jeg går på jobb» (esu pavargęs, bet einu į darbą). Antroji pradeda šalutinį sakinį, tokį, kuris negali stovėti vienas: «…fordi jeg er syk» (…nes sergu), «…når jeg kommer hjem» (…kai grįšiu namo). Šalutiniame sakinyje žodžiai kaip «ikke» persikelia prieš veiksmažodį: «Jeg blir hjemme fordi jeg ikke har tid». O jei pradedi nuo šalutinio sakinio, veiksmažodis eina iškart po kablelio: «Når jeg kommer hjem, lager jeg mat».
Lietuvių kalboje žodžių tvarka po jungtuko laisva, todėl šie poslinkiai atrodo keistai. Taip pat su «kai»: lietuviškai vienas žodis, o norvegiškai du, «da» apie vieną įvykį praeityje, «når» apie visa kita. Su jungtukais galėsi paaiškinti situaciją laiške vadovui, pasikalbėti su šeimos gydytoju ir pasakyti, kodėl pavėlavai.
Taisyklės
- Sujungiamieji jungtukai: og (ir), men (bet), eller (ar, arba), for (nes), så (tai, todėl). Po jų – įprasta pagrindinio sakinio tvarka: Jeg er sliten, så jeg går hjem.
- For = nes, bet su pagrindinio sakinio tvarka ir šiek tiek oficialus: Hun ble hjemme, for hun var syk.
- Så (todėl) NESUKELIA inversijos jungiant sakinius: …, så jeg går hjem. O prieveiksmis derfor – sukelia: Derfor går jeg hjem.
- Prijungiamieji jungtukai: at (kad), fordi (nes), når (kai), da (kai), hvis (jei), om (ar), selv om (nors), mens (kol, tuo tarpu), før (prieš tai kai), etter at (po to kai), siden (kadangi, nuo), til (kol), slik at (kad).
- Šalutiniame sakinyje ikke/aldri/alltid eina PRIEŠ veiksmažodį: …fordi jeg ikke har tid.
- Jei sakinys prasideda šalutiniu, pagrindiniame – inversija: Når jeg kommer hjem, lager jeg mat.
- Når ar da – lietuviškai tik 'kai'! Når = kartojasi praeityje, dabartyje, ateityje: Når jeg var liten, badet vi hver sommer. Når jeg kommer, ringer jeg.
- Da = vieną kartą praeityje: Da jeg var 10 år, flyttet vi. Da jeg kom hjem i går, var døra åpen.
- Hvis = sąlyga (jei), selv om = nors, mens = tuo metu kai, før / etter at = įvykių eiga.
- Klausime Når kommer du? når yra klausiamasis žodis, ne jungtukas.
Pavyzdžiai
- Jeg er trøtt, men jeg må jobbe.Esu pavargęs, bet turiu dirbti.
- Det regner, så vi tar bussen.Lyja, tai važiuojame autobusu.
- Hun kommer ikke fordi hun er syk.Ji neateis, nes serga.
- Da jeg kom til Norge, kunne jeg ikke norsk.Kai atvykau į Norvegiją, nemokėjau norvegiškai.
- Når det snør, går vi på ski.Kai sninga, slidinėjame.
- Hvis du har tid, kan du ringe meg.Jei turi laiko, gali man paskambinti.
- Vi gikk ut selv om det var kaldt.Išėjome, nors buvo šalta.
- Han leser mens hun lager mat.Jis skaito, kol ji gamina valgį.