Imiesłów czynny i wyrażenia imiesłowowe
Forma na -ende (gående, sittende) jest w norweskim bardziej ograniczona niż w wielu innych językach. Dowiesz się, gdzie się jej używa, a gdzie nie.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: Imiesłów czynny (-ende) działa jak przymiotnik, przysłówek i w stałych wzorach typu komme gående czy bli sittende – ale nie jako polski imiesłów przysłówkowy.
Zasady
- Forma: Bezokolicznik + -ende: lese → lesende, smile → smilende, gå → gående, stå → stående.
- Jako przymiotnik: Nie odmienia się: en voksende økonomi (rosnąca gospodarka), et voksende problem, voksende utgifter.
- Jako przysłówek: Opisuje lub wzmacnia: Filmen var overraskende god (zaskakująco dobry). Hun svarte smilende (odpowiedziała z uśmiechem).
- Komme + imiesłów: Jak ktoś nadchodzi: Hun kom løpende (przybiegła). Han kom syklende til jobben (przyjechał rowerem).
- Bli + imiesłów: Pozostać w pozycji lub stanie: Vi ble sittende til midnatt (przesiedzieliśmy do północy). Han ble liggende på sykehuset i tre uker.
- Ha + imiesłów: Ha noe liggende/stående = mieć coś w zapasie: Jeg har noen penger liggende (mam trochę odłożonych pieniędzy).
- Jako rzeczownik: Niektóre imiesłowy oznaczają osoby: en reisende (podróżny), de pårørende (bliscy pacjenta), en døende (umierający).
- Konstrukcje absolutne: Rzeczownik + imiesłów jako osobna całość, głównie w piśmie: Alt tatt i betraktning er resultatet godt (Biorąc wszystko pod uwagę…).
- Stałe wyrażenia: Gjeldende regler (obowiązujące przepisy), kommende uke (przyszły tydzień), påfølgende år (następny rok), avgjørende betydning.
- Nie dla czynności w toku: *Jeg er lesende → Jeg leser / Jeg sitter og leser / Jeg holder på å lese.
- Styl: W zwykłym tekście zdanie z som, da lub mens jest prawie zawsze naturalniejsze niż konstrukcja imiesłowowa.
Typowy błąd: Tłumaczenie imiesłowu przysłówkowego («Idąc do domu, spotkałem Pera»): *Gående hjem møtte jeg Per → Da jeg gikk hjem, møtte jeg Per.
Przykłady
- Hun kom løpende ned trappa.Zbiegła po schodach.
- Vi ble sittende og prate til midnatt.Przesiedzieliśmy i przegadaliśmy do północy.
- Arbeidsledighet er et voksende problem i regionen.Bezrobocie to narastający problem w regionie.
- Filmen var overraskende god.Film był zaskakująco dobry.
- Alt tatt i betraktning er vi fornøyde med resultatet.Biorąc wszystko pod uwagę, jesteśmy zadowoleni z wyniku.
- De pårørende ble informert samme kveld.Bliskich poinformowano jeszcze tego samego wieczoru.
- Etter gjeldende regler må du søke innen 1. mai.Zgodnie z obowiązującymi przepisami musisz złożyć wniosek do 1 maja.
- Han ble liggende på sykehuset i tre uker.Przeleżał w szpitalu trzy tygodnie.