⛷️ Narty dla początkujących: biegówki, zjazdówki i jak zacząć

Biegówki, zjazdy czy telemark?

Langrenn (narciarstwo biegowe) to właśnie to, co większość Norwegów ma na myśli, mówiąc «gå på ski». Poruszasz się o własnych siłach przez las i góry, na długich, wąskich nartach, w których do wiązania przymocowany jest tylko czubek buta. Alpint (narciarstwo zjazdowe) większość ludzi zna z zagranicy: wyciąg wwozi cię na górę, zjeżdżasz w dół i płacisz za karnet (heiskort). Telemark to zjazd z wolną piętą i głębokim przyklękiem w każdym skręcie. Trudno się go nauczyć, więc zostaw go na później.

Biegówki mają dwie techniki. Klassisk (styl klasyczny) to wersja z pocztówki: narty suną w dwóch równoległych torach (sporet), a ty odbijasz się jedną nogą naraz. Skøyting (łyżwowanie) przypomina jazdę na łyżwach, tylko na nartach, i odbywa się na szerokim, płaskim pasie obok torów. Jest szybsze, ale wymaga więcej siły i równowagi, a do tego innych nart, butów i dłuższych kijków.

Jeśli jesteś dorosłym początkującym, zacznij od stylu klasycznego. Łatwiej się go nauczyć, sprawdza się na prawie każdej trasie i właśnie to mają na myśli koledzy z pracy, gdy zapraszają cię na niedzielną wycieczkę. Zjazdówki to dobry drugi wybór, jeśli twoje dzieci chcą jeździć na stoku z kolegami z klasy.

Sprzęt: czego potrzebujesz, a bez czego się obejdziesz

Do stylu klasycznego potrzebujesz nart, butów, kijków i wiązań pasujących do butów. Większość nowego sprzętu korzysta z systemów z rodziny NNN, ale starsze używane buty mogą mieć system SNS, który nie pasuje. Kupując narty, zabierz buty ze sobą.

Narty biegowe dobiera się bardziej do wagi niż do wzrostu, bo naprężenie (spenn) musi odpowiadać twojemu ciężarowi. Podaj w sklepie swoją prawdziwą wagę, a nie tę, którą chciałbyś mieć. Kijki do klasyka powinny sięgać mniej więcej do pachy, kijki do łyżwy są dłuższe, mniej więcej do brody.

Będziesz się pocić, więc ubierz się jak na bieganie, a nie jak na przystanek autobusowy: wełna przy skórze, cienki sweter albo polar, wiatroszczelna kurtka, cienkie rękawiczki i czapka. Ciepłą kurtkę i termos włóż do małego plecaka na przerwy.

Wypożycz, pożycz albo kup używane

Nie kupuj całego nowego zestawu, zanim się przekonasz, że ci się podoba. BUA w wielu gminach bezpłatnie wypożycza narty i inny sprzęt na wyprawy; znajdujesz najbliższy punkt i rezerwujesz w aplikacji BUA. Ośrodki narciarskie i niektóre sklepy sportowe wynajmują kompletne zestawy na dzień.

Każdej jesieni kluby sportowe organizują targi narciarskie (skimarked), na których używane narty tanio zmieniają właściciela, a od września finn.no jest pełne nart. Fretex i inne sklepy z rzeczami używanymi też czasem mają narty i buty. Sprawdź, czy ślizg nie ma głębokich rys, czy narty nie są skręcone i czy buty pasują do wiązań.

Dla początkującego najprostsze są felleski (narty ze skórką). Pasek moheru lub syntetycznej skórki pod stopą daje trzymanie bez smaru trzymającego. Suną trochę wolniej niż idealnie posmarowane narty, a skórkę trzeba od czasu do czasu spryskać preparatem, żeby nie łapała lodu, ale oszczędzają mnóstwo kłopotu.

Gdzie postawić pierwsze kroki

Lysløyper, czyli oświetlone trasy, to najlepszy przyjaciel początkującego: krótkie pętle, oświetlone do późnego wieczora i blisko domów. Według VisitOslo lasy wokół Oslo mają ponad 2600 km przygotowanych tras, z czego około 90 km jest oświetlonych. Wsiądź do metra linii 1 do Frognerseteren albo linii 5 do Sognsvann i po kilku minutach jesteś w torach. Linią 1 przejeżdżasz też przez Holmenkollen, gdzie skocznia i muzeum narciarstwa są kawałek od stacji. Trasa Sognsvann–Ullevålseter, którą Skiforeningen nazywa najczęściej używaną trasą narciarską w Norwegii, jest szeroka i łagodna, ale w słoneczne niedziele zatłoczona.

Zanim wyjdziesz, sprawdź, kiedy trasę ostatnio przygotowano. Mapa Skiforeningen obejmuje lasy wokół Oslo, a skisporet.no dużą część kraju. Zwróć też uwagę na kolor na mapie tras: zielony oznacza trasę łatwą, niebieski średnią, czerwony wymagającą, a czarny bardzo wymagającą. Zacznij od zielonych pętli o długości od dwóch do pięciu kilometrów.

Na zjazdówki pojedź do Skimore Oslo na Tryvann, dawnego Oslo Vinterpark, kawałek pieszo albo autobusem dowozowym od stacji Voksenkollen na linii 1. Duże ośrodki, takie jak Trysil, Hemsedal czy Hafjell, mają szkółki narciarskie ze strefami dla początkujących. Skiforeningen prowadzi kursy narciarstwa biegowego dla dorosłych, niektóre po angielsku, a jeden weekendowy kurs oszczędzi ci całego sezonu złych nawyków.

Smarowanie nart bez stresu

Klasyczne narty do smarowania mają strefę trzymania (festesonen) pod stopą i strefy poślizgu z przodu i z tyłu. Smar trzymający (festevoks) nakłada się pod stopę, a smar poślizgowy na przód i tył narty. Narty do łyżwy i narty ze skórką potrzebują tylko smaru poślizgowego.

Ogólna zasada dla smaru trzymającego: im zimniej, tym twardszy smar. Zielony i niebieski są na zimny, suchy śnieg, fioletowy i czerwony na temperatury około zera. Klister, lepka pasta w tubce, jest na oblodzone trasy oraz stary albo mokry śnieg. Zakres temperatur jest wydrukowany na każdym opakowaniu. Nakładaj cienkie warstwy, rozcieraj je korkiem i testuj: jeśli narty uciekają do tyłu, dołóż warstwę albo wybierz trochę cieplejszy smar; jeśli śnieg zbija się pod nartami, wybrałeś za ciepły.

Smary fluorowe są zakazane w zawodach, a Swix, najbardziej znana norweska marka, przestał je sprzedawać w 2020 roku, więc zwykły smar poślizgowy w zupełności wystarczy. Sklepy sportowe przygotują ci narty za opłatą. A jeśli nie masz pewności, zapytaj osobę obok ciebie na początku trasy: «Hva har du smurt med?» – «Czym smarowałeś?» – sprawi, że niemal każdy Norweg zacznie rozmawiać z nieznajomym.

Savoir-vivre na trasie: jak nikogo nie zdenerwować

Trzymaj się prawej strony. Na podwójnym torze jedź prawym, a lewy zostaw wolny dla osób jadących z naprzeciwka. Tam, gdzie jest jeden tor klasyczny i pas do łyżwy, obowiązuje ta sama zasada, i nie jedź łyżwą w torach klasycznych, bo niszczysz je wszystkim innym.

Zatrzymuj się z boku, nigdy w torach, a zwłaszcza nie u podnóża zjazdu ani na zakręcie. Nie chodź pieszo po trasie, bo ślady butów zostawiają niebezpieczne dziury. Jeśli ktoś za tobą woła «Løype!» albo «Spor!», chce cię wyprzedzić: zjedź w prawo, to nic niegrzecznego. Zasady dotyczące psów są różne, więc sprawdź lokalne przepisy i sprzątaj po swoim psie.

Pierwszy sezon nauczy cię pokory. Pogódź się z tym, przejedź krótką pętlę jeszcze raz i zatrzymaj się w chatce z kawiarnią na gofry i gorącą czekoladę. W marcu, kiedy wraca słońce, a tory są szybkie, zrozumiesz, dlaczego Norwegowie rozmawiają o nartach przez całą zimę.

Przydatne zwroty

• ▶
  Hva har du smurt med i dag?Czym dziś smarowałeś narty?
• ▶
  Jeg er nybegynner, så jeg tar det rolig.Jestem początkujący, więc jadę spokojnie.
• ▶
  Hvor kan jeg leie ski?Gdzie mogę wypożyczyć narty?
• ▶
  Når ble løypa kjørt opp sist?Kiedy ostatnio przygotowano trasę?
• ▶
  Skiene mine glipper bakover.Narty uciekają mi do tyłu.
• ▶
  Kan jeg få komme forbi?Czy mogę wyprzedzić?
• ▶
  Passer disse skoene til bindingene?Czy te buty pasują do wiązań?
• ▶
  Skal vi ta en runde i lysløypa etter jobb?Może przejedziemy po pracy pętlę po oświetlonej trasie?
• ▶
  Jeg trenger heiskort for én dag.Potrzebuję karnetu na jeden dzień.