Poriniai jungtukai: både – og, verken – eller, enten – eller

Kai kurie jungtukai eina poromis: både … og (ir … ir), verken … eller (nei … nei), enten … eller (arba … arba). Jie sujungia du dalykus ir parodo, ar tinka abu, nė vienas, ar tik vienas.

Mokome bokmål, dažniausiai Norvegijoje vartojamos rašytinės kalbos formos.

Apie ką tai?

Kai kurie jungtukai dirba poromis. Pirmas žodis įspėja klausytoją, kas bus, o antras užbaigia mintį: ir kava, ir arbata; nei tas, nei anas; arba šiandien, arba rytoj. Iš karto aišku, ar tinka abu dalykai, nė vienas, ar tik vienas.

Norvegiškai yra trys tokios poros: «Hun snakker både norsk og polsk» (ji kalba ir norvegiškai, ir lenkiškai), «Jeg drikker verken kaffe eller te» (negeriu nei kavos, nei arbatos), «Vi drar enten på fredag eller på lørdag» (važiuojame arba penktadienį, arba šeštadienį). Dar yra jo ... jo: «Jo mer du øver, jo bedre blir du» (kuo daugiau treniruojiesi, tuo geriau sekasi).

Didžiausi spąstai lietuviui yra dvigubas neiginys. Lietuviškai sakai «NEgeriu nei kavos, nei arbatos», todėl norisi pasakyti «Jeg drikker ikke verken kaffe eller te». Bet verken pats yra neiginys, ikke nereikalingas. Antras dalykas yra žodžių tvarka poroje jo ... jo: antroje dalyje veiksmažodis eina prieš veiksnį, «jo bedre blir du». Šias poras pamatysi darbo skelbimuose («Du snakker både norsk og engelsk»), išgirsi kavinėje («Kaffe eller te? Begge deler, takk!») ir pavartosi, kai NAV paklaus, ar gali pradėti «enten i august eller i september».

Taisyklės

både … og = ir … ir: Hun snakker både norsk og polsk.

verken … eller = nei … nei, be papildomo ikke: Jeg drikker verken kaffe eller te.

enten … eller = arba … arba, tik vienas: Vi drar enten på fredag eller på lørdag.

enten … eller gali jungti ir visus sakinius: Enten kommer du nå, eller så drar vi uten deg.

ikke bare … men også = ne tik … bet ir: Han er ikke bare lege, men også forfatter.

så vel … som = tiek … tiek, oficialiau: Kurset passer for så vel nybegynnere som viderekomne.

både … og tinka ir daugiau nei dviem dalykams: Vi har både hund, katt og kanin.

jo + aukštesnysis laipsnis … jo/desto + aukštesnysis laipsnis = kuo … tuo: Jo mer du øver, jo bedre blir du.

Žodžių tvarka: pirmoje dalyje veiksnys eina prieš veiksmažodį (jo mer du øver), antroje – veiksmažodis pirmas (jo bedre blir du).

desto skamba kiek oficialiau nei antrasis jo: Jo eldre han blir, desto roligere blir han.

Trumpi atsakymai: Kaffe eller te? – Begge deler, takk! (Ir to, ir to!) / Ingen av delene, takk. (Nei to, nei to.)

Tipinė klaida: lietuviškai sakome „Negeriu nei kavos, nei arbatos“ – su „ne“. Norvegiškai verken jau yra neiginys: Jeg drikker verken kaffe eller te, be ikke.

Pavyzdžiai

Både Ole og Kari jobber på sykehuset i Tromsø.Ir Ole, ir Kari dirba Tromsės ligoninėje.

Jeg har verken bil eller førerkort, så jeg tar bussen.Neturiu nei automobilio, nei vairuotojo pažymėjimo, todėl važinėju autobusu.

Du kan betale enten med kort eller med Vipps.Gali mokėti arba kortele, arba per Vipps.

Hytta har ikke bare strøm, men også innlagt vann.Namelyje yra ne tik elektra, bet ir vandentiekis.

Jo lenger du venter, desto dyrere blir flybillettene.Kuo ilgiau lauki, tuo brangesni lėktuvo bilietai.

Enten rydder du rommet ditt, eller så blir det ingen kino i kveld.Arba susitvarkysi kambarį, arba šįvakar kino nebus.

Stillingen krever så vel norskkunnskaper som erfaring fra butikk.Šiam darbui reikia tiek norvegų kalbos žinių, tiek patirties parduotuvėje.

Vil du ha brunost eller syltetøy på vaffelen? – Begge deler!Ant vaflio nori rudojo sūrio ar uogienės? – Abiejų!