Posakiai su bendratimi: for å, uten å, ved å

Po prielinksnio norvegų kalboje eina å + bendratis: for å lære (kad išmoktum), uten å spørre (neklausęs). Taip trumpai pasakai, kodėl ar kaip ką nors darai. Sužinosi ir kada galima praleisti at, ir kuo skiriasi om ir hvis.

Mokome bokmål, dažniausiai Norvegijoje vartojamos rašytinės kalbos formos.

Apie ką tai?

Bendratinė frazė yra trumpas būdas pasakyti, kodėl ar kaip ką nors darai, arba ką darai vietoj to: atsikrausčiau čia dirbti; jis išėjo neatsisveikinęs; daug išmoksti kalbėdamas. Vietoj viso naujo sakinio tiesiog pridedi veiksmažodį.

Norvegiškai tokios frazės prasideda mažu prielinksniu ir å: «Jeg flyttet til Norge for å jobbe» (atsikrausčiau į Norvegiją dirbti), «Han gikk uten å si ha det» (jis išėjo nepasakęs viso gero), «Du lærer mye ved å snakke med kollegene dine» (daug išmoksi kalbėdamas su kolegomis). Po prielinksnio visada eina å ir bendratis.

Lietuviškai tą patį darai keliais būdais: «kad dirbčiau», «neklausdamas», «kalbėdamas». Norvegų kalba turi vieną schemą: prielinksnis, å ir bendratis. For å yra tavo «kad» arba tikslo bendratis, uten å atitinka padalyvį su ne, ved å paprastą padalyvį. O om ir hvis lengvi, nes atitinka lietuviškus «ar» ir «jei»: «Jeg lurer på om butikken er åpen» (įdomu, ar parduotuvė atidaryta). For å prireiks per kiekvieną darbo pokalbį ir kiekvieną susitikimą NAV, kai paklaus, kodėl atvykai į Norvegiją ar kam lankai kursus («for å få en bedre jobb»).

Taisyklės

for å = kad, tam kad (tikslas): Jeg flyttet til Norge for å jobbe.

uten å = ko nors nepadarius: Han gikk uten å si ha det. (Išėjo neatsisveikinęs.)

ved å = darant ką nors (būdas): Du lærer mye ved å snakke med kollegene dine.

i stedet for å = užuot: Ta trappa i stedet for å ta heisen.

etter å ha + dalyvis = ką nors padarius: Etter å ha spist dro vi på tur.

før jungiasi su visu sakiniu, ne su å: Vask hendene før du spiser.

Daug pastovių posakių taip pat turi å: glad i å, flink til å, lei av å: Hun er flink til å lage mat.

Veiksmą su å atlieka sakinio veiksnys. Jei tai kitas asmuo, vartok for at + sakinį: Jeg ringte for at hun skulle vite det.

ikke paprastai stovi prieš å: Vi dro tidlig for ikke å komme for sent.

at (kad) dažnai galima praleisti po tro, si, håpe, vite: Jeg tror (at) hun kommer.

at būtinas, kai šalutinis sakinys eina pirmas: At han kom, var en overraskelse.

hvis = jei: Hvis det regner, blir vi hjemme. om gali reikšti tą patį, bet ir „ar“: Jeg lurer på om butikken er åpen.

Tipinė klaida: lietuviškai sakome „prieš išeidamas“, „pavalgęs“. Norvegiškai po før eina visas sakinys: før jeg gikk (ne før å gå), o po etter reikia ha: etter å ha spist.

Pavyzdžiai

Tomasz flyttet til Ålesund for å jobbe på et verft.Tomašas persikraustė į Ålesundą dirbti laivų statykloje.

Hun tok bilen uten å spørre faren sin.Ji paėmė mašiną nepaklaususi tėčio.

Du sparer mye ved å kjøpe månedskort hos Ruter.Daug sutaupysi pirkdamas mėnesinį bilietą iš Ruter.

I stedet for å ta fly tok vi nattoget til Bodø.Užuot skridę lėktuvu, važiavome naktiniu traukiniu į Bodø.

Etter å ha jobbet hele dagen var Maria helt utslitt.Visą dieną dirbusi Marija buvo visiškai išsekusi.

Husk å slå av lyset før du går.Nepamiršk išjungti šviesos prieš išeidamas.

Jeg lurer på om legekontoret er åpent i romjula.Įdomu, ar gydytojo kabinetas dirba tarp Kalėdų ir Naujųjų metų.

Kari sa hun ville komme litt senere.Kari sakė, kad ateis šiek tiek vėliau.