Spójniki parzyste: både – og, verken – eller, enten – eller

Niektóre spójniki występują w parach: både … og (zarówno … jak i), verken … eller (ani … ani), enten … eller (albo … albo). Łączą dwie rzeczy i pokazują, czy chodzi o obie, o żadną, czy tylko o jedną.

Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.

O co tu chodzi?

Niektóre spójniki działają w parze. Pierwsze słowo uprzedza słuchacza, co nadchodzi, a drugie zamyka myśl: i kawa, i herbata; ani to, ani tamto; albo dziś, albo jutro. Dzięki nim od razu wiadomo, czy chodzi o obie rzeczy, o żadną, czy tylko o jedną.

Po norwesku są trzy takie pary: «Hun snakker både norsk og polsk» (mówi i po norwesku, i po polsku), «Jeg drikker verken kaffe eller te» (nie piję ani kawy, ani herbaty), «Vi drar enten på fredag eller på lørdag» (jedziemy albo w piątek, albo w sobotę). Jest też jo ... jo: «Jo mer du øver, jo bedre blir du» (im więcej ćwiczysz, tym lepiej ci idzie).

Największa pułapka dla Polaka to podwójne przeczenie. Po polsku mówisz «NIE piję ani kawy, ani herbaty», więc korci, żeby powiedzieć «Jeg drikker ikke verken kaffe eller te». Ale verken samo jest przeczeniem i ikke jest zbędne. Druga rzecz to szyk w jo ... jo: w drugiej połowie czasownik stoi przed podmiotem, «jo bedre blir du». Zobaczysz te pary w ogłoszeniach o pracę («Du snakker både norsk og engelsk»), usłyszysz w kawiarni («Kaffe eller te? Begge deler, takk!») i użyjesz, gdy NAV zapyta, czy zaczniesz «enten i august eller i september».

Zasady

både … og = zarówno … jak i, i … i: Hun snakker både norsk og polsk.

verken … eller = ani … ani, bez dodatkowego ikke: Jeg drikker verken kaffe eller te.

enten … eller = albo … albo, tylko jedno: Vi drar enten på fredag eller på lørdag.

enten … eller może łączyć całe zdania: Enten kommer du nå, eller så drar vi uten deg.

ikke bare … men også = nie tylko … ale także: Han er ikke bare lege, men også forfatter.

så vel … som = zarówno … jak i, bardziej oficjalnie: Kurset passer for så vel nybegynnere som viderekomne.

både … og pasuje też do więcej niż dwóch rzeczy: Vi har både hund, katt og kanin.

jo + stopień wyższy … jo/desto + stopień wyższy = im … tym: Jo mer du øver, jo bedre blir du.

Szyk: w pierwszej części podmiot stoi przed czasownikiem (jo mer du øver), w drugiej czasownik przed podmiotem (jo bedre blir du).

desto brzmi nieco bardziej oficjalnie niż drugie jo: Jo eldre han blir, desto roligere blir han.

Krótkie odpowiedzi: Kaffe eller te? – Begge deler, takk! (Jedno i drugie!) / Ingen av delene, takk. (Ani jedno, ani drugie.)

Typowy błąd: po polsku mówimy „Nie piję ani kawy, ani herbaty” – z „nie”. Po norwesku verken już jest przeczeniem: Jeg drikker verken kaffe eller te, bez ikke.

Przykłady

Både Ole og Kari jobber på sykehuset i Tromsø.Zarówno Ole, jak i Kari pracują w szpitalu w Tromsø.

Jeg har verken bil eller førerkort, så jeg tar bussen.Nie mam ani samochodu, ani prawa jazdy, więc jeżdżę autobusem.

Du kan betale enten med kort eller med Vipps.Możesz zapłacić albo kartą, albo przez Vipps.

Hytta har ikke bare strøm, men også innlagt vann.Domek ma nie tylko prąd, ale też bieżącą wodę.

Jo lenger du venter, desto dyrere blir flybillettene.Im dłużej czekasz, tym droższe są bilety lotnicze.

Enten rydder du rommet ditt, eller så blir det ingen kino i kveld.Albo posprzątasz pokój, albo nie będzie dziś kina.

Stillingen krever så vel norskkunnskaper som erfaring fra butikk.Na tym stanowisku wymagana jest zarówno znajomość norweskiego, jak i doświadczenie w sklepie.

Vil du ha brunost eller syltetøy på vaffelen? – Begge deler!Chcesz do gofra brunost czy dżem? – I to, i to!