Bli ir få – du maži veiksmažodžiai su daug darbų
Bli ir få – vieni dažniausių norvegų veiksmažodžių, ir kiekvienas turi kelias reikšmes. Čia rasi svarbiausias – ir skirtumą tarp „må ikke“ ir „trenger ikke“, kuris darbe labai svarbus.
Mokome bokmål, dažniausiai Norvegijoje vartojamos rašytinės kalbos formos.
Trumpai: bli – tai pokytis (bli lege – tapti gydytoju, bli kald – sušalti) arba pasilikimas (bli hjemme – likti namie). få reiškia gauti, turėti leidimą arba sugebėti. Ir atsimink: må ikke = negalima, trenger ikke = nereikia.
Apie ką tai?
Kai kurie veiksmažodžiai maži, bet atlieka daug darbų. Norvegų kalba turi du tokius darbinius arkliukus, bli ir få, kurie kartu apima didžiąją dalį to, ką lietuviškai daro «tapti», «likti», «gauti» ir «galėti».
Bli reiškia pokytį arba likimą vietoje: «Hun ble sykepleier» (ji tapo slaugytoja), «Det blir kaldt i kveld» (vakare bus šalta), «Jeg blir hjemme i dag» (šiandien lieku namie). Få reiškia gauti, turėti leidimą arba sugebėti: «Jeg fikk en pakke» (gavau siuntinį), «Får jeg låne bilen?» (ar galiu pasiskolinti mašiną?), «Jeg fikk ikke sove» (negalėjau užmigti). Ir atkreipk dėmesį į šią porą: «Du må ikke parkere her» (čia statyti negalima), bet «Du trenger ikke å ta med mat» (maisto imti nereikia).
Lietuviui bli iš pradžių keistas, nes vienas žodis reiškia ir «tapti», ir «likti». Bet didžiausi spąstai yra «neprivalai». Kadangi «privalėti» yra må, norisi sakyti «Du må ikke», o tai reiškia «tau draudžiama»! «Nereikia» norvegiškai bus «Du trenger ikke». Darbe šis skirtumas tikrai svarbus. Abu veiksmažodžius girdėsi kasdien: «Vi får lønn den 20.» (algą gauname 20 dieną), «Jeg ble syk i går» (vakar susirgau), «Du må ikke røyke her».
Taisyklės
- bli – blir – ble – har blitt. få – får – fikk – har fått.
- bli = tapti: Hun ble sykepleier i fjor. Det blir kaldt i kveld.
- bli = likti: Jeg blir hjemme i dag. Kan du bli til middag?
- bli + dalyvis = neveikiamoji rūšis: Huset ble solgt (Namas buvo parduotas). Han ble operert i går.
- bli apie ateitį, ypač orą, amžių ir tai, ko nekontroliuoji: Det blir regn i morgen. Jeg blir 40 i mars (Kovą man sukaks 40).
- få = gauti: Jeg fikk en pakke fra Polen. Vi får lønn den 20.
- få = turėti leidimą: Får jeg låne bilen? (Ar galiu pasiskolinti automobilį?) Du får ikke røyke her.
- få = sugebėti: Jeg fikk ikke sove i natt (Naktį negalėjau užmigti). Han fikk ikke opp døra.
- få + dalyvis = ką nors atlikti: Jeg må få gjort ferdig rapporten. Vi fikk vasket bilen i helgen.
- få = tekti, kai nėra kito pasirinkimo: Bussen har gått, så vi får gå (teks eiti pėsčiomis).
- Pastovūs posakiai: få vite (sužinoti), få barn (susilaukti vaiko), få lyst på noe (užsinorėti ko nors).
- må ikke = draudžiama: Du må ikke parkere her. trenger ikke (å) = nereikia: Du trenger ikke å ta med mat. Vi slipper å jobbe i påsken = laimei, mums nereikia.
Tipinė lietuvių klaida: lietuvišką „bus“ ateityje versti skal være. Apie orą ir pokyčius sakoma blir: Det blir regn i morgen (Rytoj bus lietaus).
Pavyzdžiai
- Kari ble sykepleier etter tre år på OsloMet.Kari tapo slaugytoja po trejų metų OsloMet universitete.
- Det blir regn og sterk vind på Vestlandet i morgen.Rytoj Vakarų Norvegijoje bus lietaus ir stipraus vėjo.
- Vi blir hjemme i Trondheim i jula i år.Šiemet per Kalėdas liekame namie Tronheime.
- Leiligheten ble solgt etter bare to visninger.Butas buvo parduotas vos po dviejų apžiūrų.
- Jeg fikk endelig svar fra NAV i dag.Šiandien pagaliau gavau atsakymą iš NAV.
- Får jeg låne laderen din et øyeblikk?Ar galiu akimirkai pasiskolinti tavo kroviklį?
- Jeg må få gjort ferdig rapporten før fredag.Turiu baigti ataskaitą iki penktadienio.
- Du trenger ikke å ta av deg skoene, men du må ikke røyke inne.Batų nusiauti nereikia, bet viduje rūkyti negalima.