Bli i få – dwa małe czasowniki z wieloma zadaniami

Bli i få należą do najczęstszych norweskich czasowników i mają po kilka znaczeń. Tu zobaczysz najważniejsze – oraz różnicę między „må ikke” a „trenger ikke”, która w pracy ma duże znaczenie.

Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.

O co tu chodzi?

Niektóre czasowniki są małe, ale mają mnóstwo zadań. Norweski ma dwa takie woły robocze, bli i få, które razem pokrywają większość tego, co po polsku robią «stać się», «zostać», «dostać» i «móc».

Bli dotyczy zmiany albo pozostawania: «Hun ble sykepleier» (została pielęgniarką), «Det blir kaldt i kveld» (wieczorem zrobi się zimno), «Jeg blir hjemme i dag» (zostaję dziś w domu). Få to dostawanie, pozwolenie albo dawanie rady: «Jeg fikk en pakke» (dostałem paczkę), «Får jeg låne bilen?» (mogę pożyczyć samochód?), «Jeg fikk ikke sove» (nie mogłem zasnąć). I uważaj na tę parę: «Du må ikke parkere her» (nie wolno ci tu parkować), ale «Du trenger ikke å ta med mat» (nie musisz brać jedzenia).

Polakowi pomoże słowo «zostać», bo ma oba znaczenia bli: «zostać lekarzem» to «bli lege», a «zostać w domu» to «bli hjemme». Największa pułapka to «nie musisz». Skoro «musieć» to må, kusi, żeby powiedzieć «Du må ikke», a to znaczy «nie wolno ci»! «Nie musisz» to «Du trenger ikke». W pracy ta różnica naprawdę ma znaczenie. Oba czasowniki usłyszysz codziennie: «Vi får lønn den 20.» (wypłata jest dwudziestego), «Jeg ble syk i går» (wczoraj się rozchorowałem), «Du må ikke røyke her».

Zasady

bli – blir – ble – har blitt. få – får – fikk – har fått.

bli = stać się, zostać kimś: Hun ble sykepleier i fjor. Det blir kaldt i kveld.

bli = zostać gdzieś: Jeg blir hjemme i dag. Kan du bli til middag? Jak polskie „zostać” – ma oba znaczenia.

bli + imiesłów = strona bierna: Huset ble solgt (Dom został sprzedany). Han ble operert i går.

bli o przyszłości, zwłaszcza o pogodzie, wieku i rzeczach, na które nie masz wpływu: Det blir regn i morgen. Jeg blir 40 i mars (W marcu skończę 40 lat).

få = dostać: Jeg fikk en pakke fra Polen. Vi får lønn den 20.

få = móc, mieć pozwolenie: Får jeg låne bilen? (Mogę pożyczyć samochód?) Du får ikke røyke her.

få = dać radę: Jeg fikk ikke sove i natt (Nie mogłem w nocy zasnąć). Han fikk ikke opp døra.

få + imiesłów = coś załatwić, zrobić: Jeg må få gjort ferdig rapporten. Vi fikk vasket bilen i helgen.

få = musieć, gdy nie ma innego wyjścia: Bussen har gått, så vi får gå (to musimy iść pieszo).

Stałe wyrażenia: få vite (dowiedzieć się), få barn (urodzić dziecko), få lyst på noe (mieć ochotę na coś).

må ikke = nie wolno: Du må ikke parkere her. trenger ikke (å) = nie trzeba: Du trenger ikke å ta med mat. Vi slipper å jobbe i påsken = na szczęście nie musimy.

Typowy błąd Polaków: „nie musisz przychodzić” tłumaczone jako „Du må ikke komme”. To znaczy „nie wolno ci przyjść”! Powiedz: Du trenger ikke å komme.

Przykłady

Kari ble sykepleier etter tre år på OsloMet.Kari została pielęgniarką po trzech latach na OsloMet.

Det blir regn og sterk vind på Vestlandet i morgen.Jutro na zachodzie Norwegii będzie padać i mocno wiać.

Vi blir hjemme i Trondheim i jula i år.W tym roku zostajemy na święta w domu w Trondheim.

Leiligheten ble solgt etter bare to visninger.Mieszkanie zostało sprzedane już po dwóch oglądaniach.

Jeg fikk endelig svar fra NAV i dag.Dziś wreszcie dostałem odpowiedź z NAV.

Får jeg låne laderen din et øyeblikk?Mogę na chwilę pożyczyć twoją ładowarkę?

Jeg må få gjort ferdig rapporten før fredag.Muszę skończyć raport przed piątkiem.

Du trenger ikke å ta av deg skoene, men du må ikke røyke inne.Nie musisz zdejmować butów, ale nie wolno palić w środku.