Naucz się på grunn av, i stedet for i i løpet av, zobacz, kiedy opp i ut są partykułami i czemu przyimek stoi na końcu pytania.
Większość przyimków to krótkie słowa jak i, på czy til. Ale norweski ma też przyimki złożone z kilku słów, które działają jak jedno, na przykład «på grunn av» (z powodu), «i stedet for» (zamiast) i «til tross for» (mimo). Poza tym wiele przyimków może stać samodzielnie, bez rzeczownika, i wtedy są przysłówkami albo partykułami.
Porównaj «Hun går opp trappa» (wchodzi po schodach) i «Ikke gi opp!» (nie poddawaj się!). W pierwszym zdaniu opp pokazuje kierunek, a po nim stoją schody. W drugim opp należy do czasownika i razem tworzą nowe znaczenie. Partykuła jest akcentowana, mówisz gi OPP. Tak samo działa «fylle ut et skjema» (wypełnić formularz) i «logge inn» (zalogować się).
Po polsku tę rolę pełnią przedrostki, jak w wejść, wyjść, poddać się czy wypełnić. Po norwesku to osobne słówko po czasowniku, więc mówisz «gå inn», «gå ut», «gi opp», «fylle ut». Druga różnica dotyczy pytań. Po polsku przyimek idzie na początek, «Na kogo czekasz?», «O czym myślisz?». Po norwesku zostaje na końcu, «Hvem venter du på?», «Hva tenker du på?».
Te formy spotkasz wszędzie w języku dorosłych, w listach z NAV («på grunn av endringer», z powodu zmian), w wiadomościach i w pracy. A czasowników z partykułą używasz codziennie, jak «stå opp» (wstawać), «slå av lyset» (zgasić światło) czy «skrive under» (podpisać).
Trzy słowa, które działają jak jeden przyimek. Znaczy zarówno «tuż obok», jak i «oprócz», jak w «Ved siden av jobben studerer hun» (oprócz pracy studiuje).
Podaje przyczynę, a po nim stoi rzeczownik, jak w «på grunn av snøen» (z powodu śniegu). Przed całym zdaniem używasz fordi (bo, ponieważ). W tekstach często zobaczysz skrót pga.
Pokazuje, że jedna rzecz zastępuje drugą. Po nim może stać rzeczownik albo å + bezokolicznik, jak w «i stedet for å kjøre» (zamiast jechać samochodem). Można też pisać istedenfor.
Pokazuje, że coś się dzieje, choć coś innego temu przeczy. Przed całym zdaniem mówisz til tross for at, jak w «til tross for at det regnet» (mimo że padało).
Oznacza okres, w którym coś się dzieje, jak i løpet av dagen (w ciągu dnia) albo i løpet av en uke (w ciągu tygodnia). Często pojawia się w wiadomościach ze szkoły, od lekarza i z NAV.
Pokazuje środek albo narzędzie, którego używasz, często aplikację czy urządzenie, jak w «ved hjelp av BankID» (za pomocą BankID).
Używasz go, gdy coś porównujesz albo odnosisz do czegoś, jak w «Det er billig i forhold til Oslo» (to tanio w porównaniu z Oslo).
Znaczy w poprzek albo ponad granicami i grupami, jak w «samarbeid på tvers av avdelinger» (współpraca między działami). Często słychać to w pracy.
Z rzeczownikiem po nich opp i ned są przyimkami, jak w «opp trappa» (po schodach w górę). Gdy należą do czasownika, są akcentowanymi partykułami i zmieniają znaczenie, jak w «gi opp» (poddać się) i «skru ned musikken» (ściszyć muzykę).
Inn i ut pokazują ruch do środka albo na zewnątrz. Jako partykuły tworzą nowe czasowniki, jak «fylle ut» (wypełnić) formularz, «logge inn» (zalogować się) i «finne ut» (dowiedzieć się), jak coś działa.
Z rzeczownikiem są przyimkami, jak w «over bordet» (nad stołem) i «under senga» (pod łóżkiem). Bez rzeczownika mogą znaczyć coś nowego, jak w «Ferien er over» (wakacje się skończyły) i «Skriv under her» (podpisz tutaj).
Z rzeczownikiem foran i bak są przyimkami, jak w «foran huset» (przed domem). Bez rzeczownika są przysłówkami, jak w «Barna sitter bak» (dzieci siedzą z tyłu) i «Hun går foran» (ona idzie z przodu).
W pytaniach najpierw stoi słowo pytające, a przyimek zostaje za czasownikiem. Mówisz «Hva tenker du på?» (o czym myślisz?), a nie «På hva tenker du?». Tak samo jest z hvor … fra (skąd) i hvem … med (z kim).
Także w zdaniach względnych, z som albo bez, przyimek stoi na końcu. Mówisz «Huset (som) vi bor i, er fra 1920» (dom, w którym mieszkamy, jest z 1920 roku), bo i należy do wyrażenia bo i.
Nie przenoś przyimka na początek pytania, jak po polsku. «✗ På hva tenker du?» «✓ Hva tenker du på?».
«Przez» w znaczeniu przyczyny to på grunn av, a nie gjennom. «✗ Bussen er forsinket gjennom snøen» «✓ Bussen er forsinket på grunn av snøen».
Partykuła to osobne słowo po czasowniku, a nie przedrostek. «✗ Jeg oppstår klokka sju» «✓ Jeg står opp klokka sju». Oppstå znaczy «powstawać, pojawiać się».
Nie gub ostatniego słowa. «✗ i stedet kaffe» «✓ i stedet for kaffe», «✗ til tross regnet» «✓ til tross for regnet».
Wybierz właściwy przyimek. Od razu zobaczysz odpowiedź z nagraniem i wyjaśnieniem.
Flyet ble innstilt ___ tåke.
Flyet ble innstilt på grunn av tåke.
Lot odwołano z powodu mgły.
💡 Mgła jest przyczyną, a przyczyna wyrażona rzeczownikiem wymaga på grunn av.
Kan vi møtes på torsdag ___ onsdag?
Kan vi møtes på torsdag i stedet for onsdag?
Możemy spotkać się w czwartek zamiast w środę?
💡 Czwartek zastępuje środę, więc używasz i stedet for.
Hun gikk på jobb ___ feberen.
Hun gikk på jobb til tross for feberen.
Poszła do pracy mimo gorączki.
💡 Gorączka przemawia przeciw pójściu do pracy, a ona i tak idzie, więc pasuje til tross for.
Legen ringer deg ___ dagen.
Legen ringer deg i løpet av dagen.
Lekarz zadzwoni do ciebie w ciągu dnia.
💡 Dzień to okres, a to, co dzieje się w jego trakcie, łączy się z i løpet av.
Hun fant fram ___ kartet på mobilen.
Hun fant fram ved hjelp av kartet på mobilen.
Trafiła na miejsce za pomocą mapy w telefonie.
💡 Mapa to narzędzie, którego używa, więc pasuje ved hjelp av.
Ikke gi ___, du klarer det!
Ikke gi opp, du klarer det!
Nie poddawaj się, dasz radę!
💡 Gi opp to stały czasownik z partykułą, który znaczy przestać próbować.
Jeg prøver å finne ___ hvordan appen virker.
Jeg prøver å finne ut hvordan appen virker.
Próbuję się dowiedzieć, jak działa ta aplikacja.
💡 Finne ut to czasownik z partykułą, który znaczy dowiedzieć się.
Hva snakker dere ___?
Hva snakker dere om?
O czym rozmawiacie?
💡 Mówi się snakke om, a w pytaniu om stoi na końcu.
Det er stolen jeg alltid sitter ___.
Det er stolen jeg alltid sitter på.
To krzesło, na którym zawsze siedzę.
💡 Siedzi się på krześle, a w zdaniu względnym på zostaje na końcu.
Det er ikke dyrt ___ hva du får.
Det er ikke dyrt i forhold til hva du får.
To nie jest drogo w stosunku do tego, co dostajesz.
💡 Porównujesz cenę z tym, co dostajesz, więc używasz i forhold til.
Czasowniki z przyimkami → · Przymiotniki z przyimkami → · Czasowniki z partykułą →
PL
Norsk
English
Lietuvių
Latviešu
Українська
Deutsch
Română
Español