Gdzie stoi ikke? Przysłówki zdaniowe
Małe słowa jak ikke, aldri, alltid, også i bare mają w zdaniu stałe miejsce. W zdaniach głównych jest ono inne niż w podrzędnych – i to jeden z najczęstszych błędów w norweskim.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: w zdaniu głównym ikke stoi po odmienionym czasowniku (Jeg drikker ikke kaffe). W zdaniu podrzędnym – przed czasownikiem (… fordi jeg ikke drikker kaffe). Tak samo aldri, alltid, ofte, også, bare, nok i vel.
O co tu chodzi?
Przysłówki zdaniowe to małe słowa, które zabarwiają całe zdanie: nie, nigdy, zawsze, też, tylko, pewnie. Są krótkie, są wszędzie, a w wielu językach pływają po zdaniu dość swobodnie. W norweskim mają stałe miejsce.
W zdaniu głównym przysłówek stoi zaraz po odmienionym czasowniku: «Jeg drikker ikke kaffe» (nie piję kawy), «Hun kommer alltid for sent» (ona zawsze się spóźnia). Przy dwóch czasownikach stoi po pierwszym: «Jeg har aldri vært i Tromsø» (nigdy nie byłem w Tromsø). W zdaniu podrzędnym przeskakuje przed czasownik: «... fordi jeg ikke drikker kaffe» (bo nie piję kawy).
Po polsku «nie» zawsze stoi przed czasownikiem: «nie piję». Dlatego najczęstszy błąd Polaków to «Jeg ikke drikker kaffe». W zdaniu głównym ikke idzie ZA czasownik: «Jeg drikker ikke». Ciekawostka: w zdaniu podrzędnym twój polski odruch nagle jest poprawny, «fordi jeg ikke drikker». Podobnie z «zawsze» i «też», które po polsku stoją, gdzie chcesz: po norwesku «Jeg snakker også polsk», nie «Jeg også snakker». Te słówka są niemal w każdym zdaniu, od «Jeg forstår ikke» u lekarza po «Jeg snakker ikke så godt norsk ennå» przez telefon.
Zasady
- Zdanie główne: podmiot – czasownik – ikke: Jeg drikker ikke kaffe (Nie piję kawy). Hun kommer alltid for sent.
- Jeśli zdanie zaczyna się od czegoś innego niż podmiot, czasownik idzie pierwszy: I dag drikker jeg ikke kaffe. Hvorfor kommer du alltid for sent?
- Przy dwóch czasownikach przysłówek stoi po pierwszym: Jeg har aldri vært i Tromsø. Vi kan ikke komme i kveld.
- Zdanie podrzędne: podmiot – ikke – czasownik: … fordi jeg ikke drikker kaffe. … at hun alltid kommer for sent. … hvis du ikke har tid.
- Krótki zaimek jako dopełnienie stoi przed ikke, gdy jest tylko jeden czasownik: Jeg ser ham ikke (Nie widzę go). Jeg forstår det ikke.
- Rzeczownik stoi po ikke: Jeg ser ikke filmen. Jeg forstår ikke spørsmålet.
- Przy dwóch czasownikach zaimek idzie na koniec: Jeg har ikke sett ham.
- Seg zachowuje się jak zaimek: Han barberer seg ikke. Vi gleder oss ikke til mandag.
- nok (pewnie, chyba) i vel (przypuszczam) stoją przed ikke: Han kommer nok ikke i dag. Du er vel ikke syk? (Chyba nie jesteś chory?)
- også (też) i bare (tylko) mają to samo miejsce: Jeg snakker også polsk. Hun drikker bare te.
Typowy błąd Polaków: po polsku „nie” stoi przed czasownikiem (Nie lubię ryb), więc wychodzi „Jeg ikke liker fisk”. W zdaniu głównym czasownik jest pierwszy: Jeg liker ikke fisk.
Przykłady
- Jeg drikker ikke kaffe etter klokka tre.Nie piję kawy po piętnastej.
- I dag kommer Ahmed nok ikke på jobb – han er syk.Ahmed dziś pewnie nie przyjdzie do pracy – jest chory.
- Hun forteller at hun aldri har vært i Nord-Norge.Mówi, że nigdy nie była w północnej Norwegii.
- Jeg kjenner ham ikke, men jeg har sett ham på treningssenteret.Nie znam go, ale widziałem go na siłowni.
- Vi så ikke filmen på kino, men vi så den hjemme.Nie widzieliśmy tego filmu w kinie, ale obejrzeliśmy go w domu.
- Du er vel ikke syk igjen?Chyba znowu nie jesteś chory?
- Hvis du ikke finner nøkkelen, kan du ringe meg.Jeśli nie znajdziesz klucza, możesz do mnie zadzwonić.
- Sofia snakker også spansk, men bare med moren sin.Sofia mówi też po hiszpańsku, ale tylko z mamą.