Rodzaj rzeczowników: en, ei, et
Każdy norweski rzeczownik jest rodzaju męskiego (en), żeńskiego (ei) albo nijakiego (et). Od rodzaju zależy rodzajnik, końcówka i forma przymiotnika, więc ucz się słówek razem z en, ei lub et.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: ucz się każdego rzeczownika z tym małym słówkiem: en bil, ei/en bok, et hus. Nie wiesz? Wybierz en – ale słowa et trzeba znać.
O co tu chodzi?
Rodzaj gramatyczny to sposób dzielenia rzeczowników na grupy. Ma mało wspólnego z płcią: stół nie jest mężczyzną ani kobietą. To tylko etykieta, która mówi, jak słowo się zachowuje.
Norweski ma trzy rodzaje: męski z «en» (en bil – samochód), żeński z «ei» (ei bok – książka) i nijaki z «et» (et hus – dom). Rodzaj decyduje o przedimku w formie nieokreślonej, o końcówce w formie określonej («bilen», «boka», «huset» – ten samochód, ta książka, ten dom) i o formie przymiotnika: «en stor bil», ale «et stort hus». W bokmål zamiast «ei» zawsze możesz użyć «en»: «en bok – boken».
Polski też ma trzy rodzaje, więc sama idea jest ci bliska. Ale nie przenoś rodzajów z polskiego: «dom» jest męski, «et hus» nijakie; «książka» żeńska, ale «en bok» jest równie poprawna. W polskim rodzaj zdradza końcówka słowa, w norweskim prawie nigdy – dlatego ucz się słowa razem z en, ei albo et.
Zasady
- Trzy rodzaje, trzy końcówki: en bil – bilen (ten samochód), ei bok – boka (ta książka), et hus – huset (ten dom).
- Rodzaj żeński w bokmål jest opcjonalny: ei bok – boka albo en bok – boken. Obie wersje są poprawne. W mowie większość mówi -a: jenta, hytta, boka. W piśmie bądź konsekwentny.
- Gdy nie masz pewności, użyj en. To zawsze jest poprawne także dla słów ei: en jente, en hytte.
- Ale słowa et muszą mieć et: et hus, et barn – nigdy „en hus”. Właśnie słowa et trzeba wykuć.
- Częste słowa et: et hus, et barn, et år, et land, et språk, et bord, et vindu, et brev, et eple, et kjøleskap, et tog, et fly, et rom, et kontor, et møte.
- Osoby są zwykle en: en lærer, en venn, en sykepleier. Dziewczyny i kobiety często ei: ei jente, ei kone. Wyjątki: et barn (dziecko), et menneske (człowiek).
- Końcówki, które dają en: -sjon (en stasjon), -er przy osobach (en baker), -dom (en sykdom). -ing daje en albo ei: en/ei regning.
- Końcówki, które dają et: -um (et museum, et akvarium), -eri (et bakeri), -ment (et dokument). Słowa na -skap są często et: et kjøleskap, et vennskap.
- W wyrazach złożonych decyduje ostatnie słowo: et sykehus (et hus), en barnehage (en hage).
- Rodzaj wpływa też na przymiotniki i zaimki dzierżawcze: en ny bil – et nytt hus, bilen min – huset mitt.
- Krótkie słowa et często nie mają końcówki w liczbie mnogiej: et hus – mange hus, et barn – to barn.
Typowy błąd: przenoszenie rodzaju z polskiego. „Miasto” jest nijakie, a po norwesku en by; „stół” jest męski, a po norwesku et bord. Polski nie ma też rodzajników, więc łatwo je zgubić: Jeg kjøpte ny jakke ✗ → Jeg kjøpte en ny jakke.
Przykłady
- Vi har en hund, ei katt og et akvarium.Mamy psa, kota i akwarium.
- Boka ligger på bordet i stua.Książka leży na stole w salonie.
- Jeg bor i et lite hus utenfor Trondheim.Mieszkam w małym domu pod Trondheim.
- Jenta til Sara begynner i barnehagen i august.Córka Sary idzie do przedszkola w sierpniu.
- Kan du sette melka i kjøleskapet?Możesz wstawić mleko do lodówki?
- Hytta vår ligger ved et vann i Valdres.Nasz domek stoi nad jeziorem w Valdres.
- Jeg trenger et nytt bankkort og en ny PIN-kode.Potrzebuję nowej karty bankowej i nowego PIN-u.
- Hun jobber på et sykehus, og mannen hennes er bussjåfør.Ona pracuje w szpitalu, a jej mąż jest kierowcą autobusu.