Bezokolicznik: å + czasownik
Bezokolicznik to forma słownikowa czasownika. Zwykle stoi przed nim å – ale nie zawsze.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Bezokolicznik to podstawowa forma czasownika, ta ze słownika: czytać, pracować, mieszkać. Nazywa czynność, ale nie mówi, kto ją wykonuje ani kiedy.
W norweskim przed bezokolicznikiem często stoi małe «å»: «Jeg liker å lese» (lubię czytać). Większość czasowników kończy się na -e: «å snakke» (mówić), «å spise» (jeść). Krótkie czasowniki kończą się inną samogłoską: «å bo» (mieszkać), «å gå» (iść), «å se» (widzieć). Po kan, vil, skal i må nie ma «å»: «Jeg kan svømme» (umiem pływać), «Vi må gå» (musimy iść).
W polskim bezokolicznik ma końcówkę -ć i nie potrzebuje żadnego słówka przed sobą. W norweskim «å» jest jak etykieta „to jest bezokolicznik”. Łatwo je zapomnieć («Jeg liker lese» – błąd) albo dodać tam, gdzie go nie ma («Jeg kan å svømme» – też błąd). Zapamiętaj: po kan, vil, skal, må – bez «å».
Zasady
- Większość czasowników kończy się w bezokoliczniku nieakcentowanym -e: å snakke (mówić), å lese (czytać), å jobbe (pracować).
- Krótkie czasowniki kończą się inną samogłoską: å bo (mieszkać), å gå (iść), å se (widzieć), å ha (mieć), å få (dostać), å si (powiedzieć).
- Å stoi przed bezokolicznikiem po większości czasowników i wyrażeń: Jeg liker å lese – lubię czytać. Hun begynner å jobbe – ona zaczyna pracować. Det er lett å lære – łatwo się nauczyć.
- For å = żeby, aby: Jeg lærer norsk for å få jobb – uczę się norweskiego, żeby dostać pracę.
- Bez å po czasownikach modalnych: kan, vil, skal, må, bør. Jeg kan svømme – umiem pływać. Vi må gå – musimy iść.
- Bez å po la (pozwolić): La meg hjelpe deg – pozwól, że ci pomogę.
- Bez å po se i høre + dopełnienie: Jeg så ham komme – widziałem, jak przyszedł. Vi hørte henne synge – słyszeliśmy, jak śpiewa.
- Å i og (i) wymawia się tak samo – jak „o”. Przed czasownikiem pisz å, między słowami i zdaniami og.
- Polacy często dodają å po kan i må, bo w polskim po „mogę” i „muszę” też stoi bezokolicznik bez żadnego słowa. Tu jest tak samo: Jeg må jobbe, nie Jeg må å jobbe.
Przykłady
- Jeg liker å gå tur i skogen.Lubię chodzić na spacery do lasu.
- Hun kan snakke tre språk.Ona mówi w trzech językach.
- Det er vanskelig å finne en leilighet i Oslo.Trudno znaleźć mieszkanie w Oslo.
- Vi tar kurs for å lære norsk raskere.Chodzimy na kurs, żeby szybciej nauczyć się norweskiego.
- La meg betale denne gangen.Pozwól, że tym razem ja zapłacę.
- Jeg hørte naboen spille piano i går.Wczoraj słyszałem, jak sąsiad gra na pianinie.
- Du må huske å ringe legen.Musisz pamiętać, żeby zadzwonić do lekarza.
- Han har sluttet å røyke.Rzucił palenie.