Mowa zależna
Han sa at han var syk. Hun spurte om jeg kom. Tak przekazujesz, co ktoś powiedział.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
Mowa zależna to sposób przekazywania tego, co ktoś powiedział albo o co zapytał, bez cytowania słowo w słowo. Szefowa mówi «Spotkanie jest przełożone», a ty potem mówisz koledze, że według niej spotkanie jest przełożone. Tak krążą wiadomości w każdej pracy i każdej rodzinie.
Po norwesku zdania twierdzące łączysz przez at: «Hun sier at hun er trøtt» (mówi, że jest zmęczona). Pytania typu tak/nie przez om: «Han spør om jeg kommer» (pyta, czy przyjdę). Słowa pytające zostają: «Hun spurte hvor jeg bodde» (zapytała, gdzie mieszkam). Jeśli czasownik wprowadzający stoi w przeszłości, czas cofa się o krok: er zmienia się w var, har w hadde.
Po polsku czas się nie cofa: «zapytała, gdzie mieszkam», a po norwesku «hvor jeg bodde», dosłownie «gdzie mieszkałem». Brzmi to dziwnie, ale tak jest poprawnie. Druga pułapka to szyk: po słowie pytającym nie ma inwersji, więc «hvor jeg bodde», a nie «hvor bodde jeg». Za to om dobrze pasuje do polskiego «czy». Przydaje się to bez przerwy: gdy przekazujesz wiadomość z przychodni («De sa at jeg kan komme i morgen»), mówisz partnerowi, o co pytało przedszkole, albo streszczasz koledze rozmowę telefoniczną.
Zasady
- Wypowiedzi: si/fortelle/mene/skrive + at (że): 'Jeg er trøtt.' → Hun sier at hun er trøtt.
- Pytania tak/nie: spørre + om (czy): 'Kommer du?' → Han spør om jeg kommer.
- Pytania z zaimkiem zachowują słowo pytające: 'Hvor bor du?' → Hun spør hvor jeg bor.
- Szyk: to zdanie podrzędne, więc podmiot przed czasownikiem, bez inwersji: Han spurte hvor jeg bodde (nie 'hvor bodde jeg').
- Ikke/aldri stoją przed czasownikiem: 'Jeg har ikke tid.' → Hun sa at hun ikke hadde tid.
- Hvem/hva jako podmiot dostają som: 'Hvem kommer?' → Han spurte hvem som kom. 'Hva skjedde?' → Hun lurte på hva som skjedde.
- Następstwo czasów: gdy czasownik wprowadzający jest w przeszłości, czas cofa się o krok: er → var, har vært → hadde vært, kommer → kom, skal/vil → skulle/ville. Po polsku tego nie ma ('Powiedział, że jest chory'), więc to częsty błąd!
- 'Jeg bor i Bergen.' → Han sa at han bodde i Bergen. 'Jeg skal reise.' → Hun sa at hun skulle reise.
- Jeśli to nadal prawda, w mowie można zostawić teraźniejszy: Hun sa at hun er lærer.
- Zmieniają się zaimki i określenia czasu/miejsca: jeg → han/hun, i dag → den dagen, i morgen → dagen etter, her → der.
- Polecenia: be noen (om) å + bezokolicznik: 'Lukk døra!' → Hun ba meg (om) å lukke døra.
Przykłady
- Hun sa at hun var syk.Powiedziała, że jest chora.
- Han spurte om jeg ville bli med.Zapytał, czy chcę pójść z nimi.
- Læreren spurte hvor jeg kom fra.Nauczyciel zapytał, skąd pochodzę.
- De fortalte at de hadde kjøpt hus.Opowiedzieli, że kupili dom.
- Jeg lurer på hvem som har tatt sykkelen min.Zastanawiam się, kto wziął mój rower.
- Hun sa at hun ikke kunne komme.Powiedziała, że nie może przyjść.
- Sjefen ba meg om å skrive en rapport.Szef poprosił mnie o napisanie raportu.
- Han sa at han skulle ringe dagen etter.Powiedział, że zadzwoni następnego dnia.