Det jako podmiot formalny
Norweski zawsze potrzebuje podmiotu. Gdy go brak, wstawiamy det.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
O co tu chodzi?
W niektórych zdaniach nikt nic nie robi. Pada deszcz. Jest późno. Jest tu dużo ludzi. Po polsku takie zdania obywają się bez podmiotu, ale w wielu językach puste miejsce na podmiot trzeba czymś wypełnić.
Po norwesku wypełnia je jedno małe słowo: det. «Det regner» (pada), «Det er sent» (jest późno), «Det er mange folk her» (jest tu dużo ludzi), «Det står en mann ute» (na zewnątrz stoi jakiś mężczyzna). Det nigdy nie znika, nawet gdy zdanie zaczyna się od czegoś innego: «I dag regner det» (dziś pada). To tak zwany podmiot formalny: sam nic nie znaczy, tylko trzyma miejsce.
Dla Polaka to jedna z najdziwniejszych rzeczy. Mówisz «pada», «zimno», «jest sklep» i nikt nie pyta, kto pada. Dlatego Polacy często mówią po norwesku «Regner» albo «Er kaldt», a to brzmi jak urwane zdanie. Zapamiętaj: w norweskim zdaniu zawsze musi być podmiot, a jeśli nie ma prawdziwego, wstawiasz det. Używasz go od rana do wieczora: w rozmowie o pogodzie na przystanku («Det er kaldt i dag, hva?»), gdy mówisz «Det er mange folk på bussen» albo odpowiadasz «Det går bra» (wszystko dobrze).
Zasady
- Pogoda i natura: Det regner (Pada). Det snør. Det blåser. Det er kaldt. Det blir mørkt. Po polsku nie ma podmiotu – w norweskim jest obowiązkowy!
- Czas i odległość: Det er mandag. Det er sent. Det er langt til Tromsø.
- Wprowadzanie czegoś nowego (jest/są): Det er mange folk her (Jest tu dużo ludzi). Det finnes ingen enkel løsning. Det var en gang en konge.
- Det + er/finnes/står/sitter/ligger/kommer + nieokreślony podmiot: Det står en mann ute (Na dworze stoi mężczyzna). Det ligger en bok på bordet. Det kommer et tog.
- Prawdziwy podmiot jest nieokreślony: Det står en mann ute – nie 'det står mannen ute'. Określony: Mannen står ute.
- Det + przymiotnik + å / at: Det er vanskelig å lære norsk (Trudno nauczyć się norweskiego). Det er fint at du kom.
- Strona bezosobowa: Det ble danset hele natta (Tańczono całą noc). Det må gjøres noe (Trzeba coś zrobić).
- Wyróżnienie: Det er/var … som: Det var Per som ringte (To Per dzwonił).
- Nie wolno pominąć det: 'Er kaldt' i 'Regner' to błąd. Przy inwersji: I dag regner det. Er det mange folk der?
- Det może odnosić się do całego zdania: Hun er syk. – Det visste jeg ikke (Nie wiedziałem o tym).
Przykłady
- Det regner i hele dag.Pada przez cały dzień.
- Det er mange folk på stranda.Na plaży jest dużo ludzi.
- Det står en mann ute og venter.Na zewnątrz stoi jakiś mężczyzna i czeka.
- Det finnes mange dialekter i Norge.W Norwegii jest wiele dialektów.
- Det er vanskelig å finne leilighet i Oslo.Trudno znaleźć mieszkanie w Oslo.
- Det var søstera mi som ringte.To moja siostra dzwoniła.
- I natt ble det kaldt.W nocy zrobiło się zimno.
- Det må gjøres noe med trafikken.Trzeba coś zrobić z ruchem ulicznym.