Czynności w toku: holder på å, sitter og leser
Norweski nie ma formy podobnej do angielskiego -ing. Zwykle wystarcza czas teraźniejszy, ale gdy chcesz powiedzieć, że coś dzieje się właśnie teraz, używasz zwrotów jak holder på å czy sitter og leser.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: norweski nie ma osobnej formy na czynność w toku. Jeg leser znaczy i „czytam teraz”, i „czytam często”. Gdy chcesz podkreślić „właśnie teraz”, używasz kilku stałych zwrotów.
O co tu chodzi?
Czynność w toku to coś, co dzieje się właśnie teraz albo trwało w jakimś momencie: gotuję obiad, czytała, kiedy zadzwoniłeś. Angielski ma na to osobną formę z -ing, ale wiele języków radzi sobie bez niej.
Norweski nie ma formy -ing. Zwykle wystarczy czas teraźniejszy: «Hva gjør du? Jeg lager middag» (co robisz? robię obiad). Gdy chcesz podkreślić, że jesteś w trakcie, mówisz holder på å: «Jeg holder på å vaske bilen» (właśnie myję samochód). A Norwegowie lubią pokazywać pozycję ciała: «Han sitter og leser» (siedzi i czyta), «Vi står og venter på bussen» (stoimy i czekamy na autobus).
Tu Polak ma przewagę: po polsku też mówisz po prostu «czytam», niezależnie od tego, czy chodzi o teraz, czy o zawsze. A «siedzi i czyta» to dokładnie norweskie «sitter og leser». Uważaj tylko, żeby oba czasowniki stały w tym samym czasie: «satt og leste», a nie «satt og leser». Holder på å to mniej więcej polskie «właśnie» albo «jestem w trakcie». Usłyszysz to w każdej rozmowie telefonicznej: «Hva driver du med?» (co porabiasz?), «Jeg sitter på bussen». A gdy prawie wywrócisz się na lodzie, powiesz «Jeg holdt på å falle!».
Zasady
- Zwykły czas teraźniejszy najczęściej wystarcza: Hva gjør du? – Jeg lager middag. (Co robisz? – Robię obiad.)
- holde på å + bezokolicznik = być w trakcie robienia czegoś: Jeg holder på å vaske bilen.
- holde på med + rzeczownik = zajmować się czymś: Hun holder på med leksene.
- sitte og + czasownik = siedzieć i coś robić: Han sitter og leser avisa. Czasownik pozycji mówi, jak ułożone jest ciało.
- stå og + czasownik = stać i coś robić: Vi står og venter på bussen.
- ligge og + czasownik = leżeć i coś robić: Babyen ligger og sover.
- Oba czasowniki są w tym samym czasie: sitter og leser – satt og leste – har sittet og lest. Nie: satt og leser.
- gå og + czasownik = coś, co trwa dłużej, bez żadnego chodzenia: Jeg har gått og tenkt på det hele uka. (Cały tydzień o tym myślę.)
- pleie å = mieć zwyczaj: Jeg pleier å trene om morgenen. W przeszłości = kiedyś: Vi pleide å bo i Drammen.
- være i ferd med å = coś już się zaczęło albo zaraz nastąpi (trochę oficjalnie): Isen er i ferd med å smelte.
- holde på å może też znaczyć „o mało nie”: Jeg holdt på å falle på isen!
Typowy błąd: po polsku pokazujesz to aspektem (czytałem – przeczytałem). Norweskie leste znaczy jedno i drugie. Żeby powiedzieć „byłem w trakcie czytania”, mów satt og leste albo holdt på å lese.
Przykłady
- Jeg kan ikke snakke nå, jeg holder på å legge ungene.Nie mogę teraz rozmawiać, właśnie kładę dzieci spać.
- Pappa sitter og ser på skiskyting på TV.Tata siedzi i ogląda biathlon w telewizji.
- Vi sto og ventet på bussen i tjue minutter i Bergen sentrum.Staliśmy i czekaliśmy na autobus dwadzieścia minut w centrum Bergen.
- Katten ligger og sover i vinduskarmen.Kot leży i śpi na parapecie.
- Hva pleier dere å gjøre i påsken?Co zwykle robicie na Wielkanoc?
- Firmaet er i ferd med å åpne en ny butikk i Stavanger.Firma właśnie otwiera nowy sklep w Stavanger.
- Jeg holdt på å glemme bursdagen til Sofie!O mało nie zapomniałem o urodzinach Sofie!
- Anders holder på å bygge en ny hytte på fjellet.Anders właśnie buduje nowy domek w górach.