Alfabet i literowanie
Norweski alfabet ma 29 liter: 26 liter alfabetu łacińskiego plus æ, ø i å. Tu nauczysz się je wymawiać, literować nazwisko przez telefon i rozpoznawać litery, które się pisze, ale nie czyta.
Uczymy bokmål, najczęściej używanej odmiany pisanego norweskiego.
W skrócie: 29 liter, trzy dodatkowe na końcu (æ, ø, å), a sporo liter się pisze, ale nie wymawia: hva, gjøre, hyggelig, godt.
O co tu chodzi?
Alfabet to zestaw liter, którymi piszemy, w ustalonej kolejności. Potrzebujesz go, gdy literujesz nazwisko przez telefon, szukasz czegoś w słowniku albo swojego nazwiska na liście.
Norweski alfabet ma 29 liter: zwykłe 26 i trzy dodatkowe na końcu, «æ», «ø» i «å». To osobne litery, a nie a i o z ozdobnikiem. Wiele liter ma norweskie nazwy: H to «ho», J to «je». Niektóre litery się pisze, ale nie wymawia: «hva» (co) brzmi «wa», «godt» (dobrze) brzmi «got», «hyggelig» (miły) brzmi «hygeli».
W polskim prawie każdą literę wymawiasz, więc norweskie nieme litery są dla ciebie sporą nowością. Uważaj też na «y» – to nie polskie «y», tylko dźwięk jak niemieckie ü. Przez telefon Norwegowie literują imionami: «A som i Anna, B som i Bernhard». Przećwicz tak swoje nazwisko – przyda się u lekarza, w banku i w NAV.
Zasady
- Alfabet: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z æ ø å. Æ, ø i å stoją na końcu – także w słowniku i na listach nazwisk: Øyvind jest po Zakariassen.
- Trzy dodatkowe litery: æ to bardzo otwarte „e”, prawie „a” (være, lærer), ø to „e” wymawiane z ustami zaokrąglonymi jak do „o” (søster, kjøre), å brzmi jak polskie „o” (gå, båt).
- Przez telefon literuje się imionami: A som i Anna (A jak Anna), B som i Bernhard, Æ som i Ærlig, Ø som i Østen, Å som i Åse.
- Nazwy liter, które zaskakują: H = „ho”, J = „je”, K = „ko”, R = „er”, V = „we”, Y = „i” z zaokrąglonymi ustami (jak niemieckie ü). Er det med i eller y? – Med y.
- Nieme h przed v i j: hva (czytaj „wa”), hvor, hvit, hjem („jem”), hjelpe.
- Gj- czyta się jak j: gjøre („jøre”), gjest, gjerne. G przed i oraz y też brzmi jak j: gi („ji”), gyldig.
- -ig i -lig na końcu: g jest nieme: viktig („wikti”), hyggelig („hyggeli”), deilig.
- -dt oraz d po samogłosce: d często milczy: godt (brzmi jak „got”), rødt („røtt”), god („gu”), med („me”).
- -ld i -nd: d znika: kald („kall”), land („lann”), holde („holle”).
- Częste słówka, które brzmią inaczej, niż się je pisze: jeg („jaj”), meg („maj”), og („o”), det („de”).
- E-mail przez telefon: @ = krøllalfa, . = punktum, - = bindestrek: ola punktum hansen krøllalfa gmail punktum com.
Typowy błąd: Polacy czytają tak, jak jest napisane, bo po polsku to działa: „h-wa”, hyggelig z g na końcu. Do tego polskie litery (ł, ą, ś, ż) często znikają w norweskich systemach – Łukasz na karcie bankowej może stać się Lukasz.
Przykłady
- Kan du stave navnet ditt?Możesz przeliterować swoje nazwisko?
- Etternavnet mitt staves med Ø, som i Østen.Moje nazwisko pisze się przez Ø, jak Østen.
- Hva heter du, og hvor bor du?Jak się nazywasz i gdzie mieszkasz?
- Det var hyggelig å se deg igjen.Miło było cię znowu zobaczyć.
- Maten på hytta smakte veldig godt.Jedzenie w domku było bardzo smaczne.
- E-postadressen min er ola punktum hansen krøllalfa gmail punktum com.Mój adres e-mail to [email protected].
- Kan du gjenta det? Linja er dårlig.Możesz to powtórzyć? Połączenie jest słabe.
- Jeg må hjem og hjelpe barna med leksene.Muszę iść do domu i pomóc dzieciom w odrabianiu lekcji.